Trong những năm gần đây, LGBTQ+ không còn là một chủ đề bên lề. Từ mạng xã hội, truyền thông đại chúng cho đến các cuộc thảo luận về chính sách công, câu chuyện về quyền của cộng đồng này ngày càng xuất hiện với tần suất dày đặc hơn. Cùng với đó là sự lan tỏa mạnh mẽ của các thông điệp kêu gọi ủng hộ, thấu hiểu và đồng hành. Tuy nhiên, song song với làn sóng ủng hộ ấy là một câu hỏi gây tranh cãi và không ít căng thẳng: Liệu việc “không ủng hộ LGBTQ+” có đồng nghĩa với vi phạm nhân quyền?

THẾ NÀO LÀ NHÂN QUYỀN?

Theo các tuyên ngôn và công ước quốc tế, nhân quyền được hiểu là những quyền cơ bản, phổ quát và bất khả xâm phạm mà mọi con người đều có, không phân biệt giới tính, xu hướng tính dục, chủng tộc, tín ngưỡng hay địa vị xã hội.

Đối với cộng đồng LGBTQ+, nhân quyền khác với việc ủng hộ về mặt quan điểm. Nhân quyền nằm ở quyền được sống an toàn, không bị bạo lực hay tra tấn; quyền không bị phân biệt đối xử trong giáo dục, y tế, việc làm; quyền được pháp luật bảo vệ và đối xử bình đẳng như mọi công dân khác. Điểm mấu chốt nằm ở đây: nhân quyền bảo vệ quyền được sống, được an toàn và được đối xử công bằng chứ không buộc xã hội phải đồng thuận về mặt tư tưởng.

Nói cách khác, nhân quyền không phải là sự đồng cảm bắt buộc, càng không phải là sự đồng thuận tuyệt đối. Nó là một khung pháp lý và đạo đức tối thiểu để đảm bảo rằng không ai bị tước đoạt quyền làm người chỉ vì họ là ai. Vì vậy, việc một cá nhân không ủng hộ, nếu chỉ dừng ở mức không đồng tình, không tham gia cổ vũ hay không chia sẻ hệ giá trị cá nhân, về bản chất không cấu thành hành vi vi phạm nhân quyền.

Ranh giới của việc vi phạm nhân quyền chỉ bị vượt qua khi quan điểm cá nhân về việc “không ủng hộ” chuyển thành những hành vi kỳ thị, miệt thị, xúc phạm nhân phẩm; cổ súy bạo lực hoặc tước đoạt quyền hợp pháp và ngăn cản người khác tiếp cận các dịch vụ cơ bản chỉ vì xu hướng tính dục của họ. Những hành động trên, khi ấy, không còn là việc thể hiện quan điểm cá nhân, mà là hành vi xâm phạm quyền con người. Một người hoàn toàn có quyền không ủng hộ cộng đồng LGBTQ+. Nhưng người đó không có quyền làm tổn hại đến quyền sống, quyền an toàn và quyền được tôn trọng của bất kỳ ai.

ỦNG HỘ LÀ LỰA CHỌN KHÔNG PHẢI NGHĨA VỤ

Trong không gian mạng ngày nay, ranh giới giữa bất đồng quan điểm và thù ghét thường bị gán ghép với nhau một cách vội vàng. Không ít người giữ quan điểm trung lập hoặc không đồng tình vì lý do văn hóa, tôn giáo hay trải nghiệm cá nhân ngay lập tức bị gắn nhãn là “kỳ thị”, “phản tiến bộ” hay “vi phạm nhân quyền”. 

Cách quy chụp này vô tình tạo ra một nghịch lý: Một phong trào đòi hỏi sự đa dạng về giới tính lại không chấp nhận sự đa dạng về quan điểm. Trong khi đó, tự do tư tưởng và tự do bày tỏ quan điểm ôn hòa cũng là những quyền con người cơ bản. Một xã hội được gọi là tiến bộ không thể chỉ bảo vệ quyền của một nhóm, trong khi phủ nhận quyền bất đồng một cách ôn hòa của những nhóm khác. Việc bảo vệ nhân quyền sẽ mất đi tính thuyết phục nếu nó được thực hiện bằng cách áp đặt sự đồng thuận thay vì thúc đẩy đối thoại.

Có lẽ cách tiếp cận công bằng và bền vững nhất trong các tranh luận xoay quanh LGBTQ+ là phân biệt rạch ròi hai khái niệm thường xuyên bị đánh đồng: “ủng hộ” và “tôn trọng”. Việc không làm rõ ranh giới này chính là nguyên nhân khiến nhiều cuộc đối thoại nhanh chóng trượt sang đối đầu.

Ủng hộ là một hành vi mang tính tự nguyện. Nó xuất phát từ niềm tin cá nhân, hệ giá trị, trải nghiệm sống và thế giới quan của mỗi người. Không phải ai cũng có cùng nền tảng văn hóa, tôn giáo hay trải nghiệm để đi đến cùng một mức độ đồng thuận. Vì vậy, việc yêu cầu mọi cá nhân phải ủng hộ, cổ vũ hay thể hiện sự đồng tình công khai với LGBTQ+ là điều không thực tế và cũng không phù hợp với tinh thần của tự do tư tưởng.

Ví dụ, một người có thể không tham gia các sự kiện Pride, không treo cờ cầu vồng, không sử dụng các biểu tượng nhận diện của cộng đồng LGBTQ+ vì họ cảm thấy không phù hợp với giá trị cá nhân hoặc niềm tin tôn giáo. Những lựa chọn đó, tự thân nó, không gây tổn hại đến bất kỳ ai và không thể bị xem là vi phạm nhân quyền.

Ngược lại, tôn trọng là yêu cầu tối thiểu và mang tính bắt buộc trong một xã hội văn minh. Tôn trọng không đòi hỏi sự đồng tình về mặt tư tưởng, nhưng đòi hỏi mỗi cá nhân phải thừa nhận quyền được sống, được an toàn và được đối xử công bằng của người khác. Tôn trọng thể hiện ở những hành vi rất cụ thể: không xúc phạm, không chế giễu, không phân biệt đối xử trong học tập, công việc hay các dịch vụ công; không sử dụng quyền lực xã hội hoặc thể chế để loại trừ một nhóm người chỉ vì bản dạng giới hay xu hướng tính dục của họ.

Do đó, không ai cần phải thay đổi niềm tin cá nhân hay thể hiện sự ủng hộ công khai để trở thành một người tôn trọng nhân quyền. Mỗi người đều có quyền giữ lập trường riêng và tự do bày tỏ quan điểm của mình, miễn là việc đó không làm tổn thương, không tước đoạt và không phủ nhận quyền làm người của người khác. Chính sự phân biệt rõ ràng giữa “ủng hộ” và “tôn trọng” này mới là nền tảng để các cuộc thảo luận về LGBTQ+ và rộng hơn là về nhân quyền có thể diễn ra một cách lành mạnh, lý trí và có khả năng tạo ra đồng thuận xã hội lâu dài.

Tóm lại, không ủng hộ LGBTQ+ không phải là vi phạm nhân quyền. Vi phạm nhân quyền chỉ xảy ra khi sự không ủng hộ đó biến thành hành động kỳ thị, phân biệt đối xử hoặc bạo lực. Một xã hội trưởng thành không phải là nơi tất cả mọi người buộc phải đồng quan điểm trên mọi phương diện, mà là nơi con người được phép khác biệt cả về bản dạng giới lẫn quan điểm cá nhân mà vẫn nhận được sự tôn trọng như nhau từ xã hội và pháp luật. Chính sự phân biệt rạch ròi giữa quyền được bảo vệ và quyền được đồng tình ấy mới là tinh thần cốt lõi nhất của nhân quyền.