VỊ MÁU TRONG CỔ
Sau nhiều ca livestream liên tiếp, cổ họng khô rát, Nguyễn Ngọc Ánh cảm nhận một vị tanh nhè nhẹ - vị máu. Đó không phải một ẩn dụ, mà là thực tế sau nhiều giờ nói không ngừng nghỉ. Ít ai nhìn thấy khoảnh khắc ấy. Người ta chỉ thấy một “chị Học để làm giề” hoạt ngôn, vui vẻ trên TikTok, nhưng phía sau là một câu chuyện dài về hành trình dạy học online.
Documented by COOKOO
Nguyễn Ngọc Ánh - hay được học trò gọi bằng cái tên “chị Học để làm giề” - là tân cử nhân chuyên ngành Marketing, Đại học Kinh tế Quốc dân. Cô không phải giáo viên theo nghĩa chính thống, chưa từng qua đào tạo sư phạm, chưa qua trường lớp chính quy để đứng bục giảng. Thứ cô có là sự yêu thích tiếng Anh, là quá trình tự học muộn màng nhưng đầy câu hỏi, và là cách đúc kết kiến thức theo lối riêng để rồi truyền đạt lại cho người khác. Nói cách khác, cô là một “người truyền đạt kiến thức” hơn là một “cô giáo”. Chính xuất phát điểm này đã làm nên sự khác biệt: cô hiểu những chỗ học trò dễ vấp, vì bản thân từng vấp; cô biết cách lý giải cặn kẽ, vì bản thân từng đi tìm câu trả lời.
Từ kẻ học muộn thành người dẫn đường
Ánh bắt đầu tiếp xúc với tiếng Anh khá muộn, vào năm lớp 6 mới có điều kiện học. Chính trải nghiệm này khiến cô nhận ra: cùng một kiến thức, nhưng thời điểm học khác nhau sẽ dẫn tới cách tiếp thu khác nhau. Cô lấy ví dụ: khi một học sinh lớp 3 được đưa một công thức, đa phần sẽ chỉ áp dụng máy móc mà ít khi tự hỏi “tại sao lại thế?”.
Khi học, ngoài việc ghi nhớ, Ánh thường tự đặt câu hỏi như: “Tại sao ở đây dùng to be? Vì sao chỗ này lại phải là động từ nguyên mẫu hay V-ing?”. Việc tự tìm lời giải dần giúp cô hứng thú hơn với môn học, và cô tin nhiều bạn khác cũng có những thắc mắc tương tự. Sau khi tốt nghiệp cấp ba, Ánh đi dạy gia sư cho những học sinh đầu tiên và nhận ra: dạy học không chỉ là truyền đạt kiến thức, mà còn là sự đồng cảm với những khó khăn mà học trò gặp phải - những điều mà chính cô từng trải qua khi mới bắt đầu học tiếng Anh.
Khi học, ngoài việc ghi nhớ, Ánh thường tự đặt câu hỏi như: “Tại sao ở đây dùng to be? Vì sao chỗ này lại phải là động từ nguyên mẫu hay V-ing?”. Việc tự tìm lời giải dần giúp cô hứng thú hơn với môn học, và cô tin nhiều bạn khác cũng có những thắc mắc tương tự. Sau khi tốt nghiệp cấp ba, Ánh đi dạy gia sư cho những học sinh đầu tiên và nhận ra: dạy học không chỉ là truyền đạt kiến thức, mà còn là sự đồng cảm với những khó khăn mà học trò gặp phải - những điều mà chính cô từng trải qua khi mới bắt đầu học tiếng Anh.
Ánh bắt đầu tiếp xúc với tiếng Anh khá muộn, vào năm lớp 6 mới có điều kiện học. Chính trải nghiệm này khiến cô nhận ra: cùng một kiến thức, nhưng thời điểm học khác nhau sẽ dẫn tới cách tiếp thu khác nhau. Cô lấy ví dụ: khi một học sinh lớp 3 được đưa một công thức, đa phần sẽ chỉ áp dụng máy móc mà ít khi tự hỏi “tại sao lại thế?”.
Khi học, ngoài việc ghi nhớ, Ánh thường tự đặt câu hỏi như: “Tại sao ở đây dùng to be? Vì sao chỗ này lại phải là động từ nguyên mẫu hay V-ing?”. Việc tự tìm lời giải dần giúp cô hứng thú hơn với môn học, và cô tin nhiều bạn khác cũng có những thắc mắc tương tự. Sau khi tốt nghiệp cấp ba, Ánh đi dạy gia sư cho những học sinh đầu tiên và nhận ra: dạy học không chỉ là truyền đạt kiến thức, mà còn là sự đồng cảm với những khó khăn mà học trò gặp phải - những điều mà chính cô từng trải qua khi mới bắt đầu học tiếng Anh.
Có lẽ đây cũng chính là điểm khác biệt trong cách truyền đạt của Ánh: luôn hướng học sinh đến việc hiểu bản chất. Thay vì chỉ đưa công thức, cô giải thích tại sao công thức tồn tại, nó được vận dụng ra sao trong thực tế. Cô muốn học sinh nhận ra rằng “học chăm là đủ” không phải là một lời khuyên đúng. Theo cô, để học tốt ngoại ngữ nói riêng và bất kỳ môn học nào nói chung, bên cạnh sự chăm chỉ, học sinh cần có kỷ luật và đặc biệt là tư duy phản biện, tư duy logic đối với những kiến thức tiếp nhận.
Ánh cho rằng điều này càng quan trọng với học sinh cấp 3 đang ôn thi THPT, nhưng thực tế lại ít em chú tâm đến việc ấy. Chính khoảng trống đó thôi thúc cô gắn bó hơn với việc truyền tải kiến thức tiếng Anh. Bước ngoặt xảy ra khi Ánh đăng thử clip ngắn lên TikTok. Giọng nói thẳng thắn, cách giải thích súc tích, pha chút hóm hỉnh, khiến các clip bất ngờ viral. Từ đó, “Học để làm giề” trở thành một thương hiệu cá nhân được nhiều học sinh biết đến.
Khi học, ngoài việc ghi nhớ, Ánh thường tự đặt câu hỏi như: “Tại sao ở đây dùng to be? Vì sao chỗ này lại phải là động từ nguyên mẫu hay V-ing?”. Việc tự tìm lời giải dần giúp cô hứng thú hơn với môn học, và cô tin nhiều bạn khác cũng có những thắc mắc tương tự. Sau khi tốt nghiệp cấp ba, Ánh đi dạy gia sư cho những học sinh đầu tiên và nhận ra: dạy học không chỉ là truyền đạt kiến thức, mà còn là sự đồng cảm với những khó khăn mà học trò gặp phải - những điều mà chính cô từng trải qua khi mới bắt đầu học tiếng Anh.
Có lẽ đây cũng chính là điểm khác biệt trong cách truyền đạt của Ánh: luôn hướng học sinh đến việc hiểu bản chất. Thay vì chỉ đưa công thức, cô giải thích tại sao công thức tồn tại, nó được vận dụng ra sao trong thực tế. Cô muốn học sinh nhận ra rằng “học chăm là đủ” không phải là một lời khuyên đúng. Theo cô, để học tốt ngoại ngữ nói riêng và bất kỳ môn học nào nói chung, bên cạnh sự chăm chỉ, học sinh cần có kỷ luật và đặc biệt là tư duy phản biện, tư duy logic đối với những kiến thức tiếp nhận.
Ánh cho rằng điều này càng quan trọng với học sinh cấp 3 đang ôn thi THPT, nhưng thực tế lại ít em chú tâm đến việc ấy. Chính khoảng trống đó thôi thúc cô gắn bó hơn với việc truyền tải kiến thức tiếng Anh. Bước ngoặt xảy ra khi Ánh đăng thử clip ngắn lên TikTok. Giọng nói thẳng thắn, cách giải thích súc tích, pha chút hóm hỉnh, khiến các clip bất ngờ viral. Từ đó, “Học để làm giề” trở thành một thương hiệu cá nhân được nhiều học sinh biết đến.
Có lẽ đây cũng chính là điểm khác biệt trong cách truyền đạt của Ánh: luôn hướng học sinh đến việc hiểu bản chất. Thay vì chỉ đưa công thức, cô giải thích tại sao công thức tồn tại, nó được vận dụng ra sao trong thực tế. Cô muốn học sinh nhận ra rằng “học chăm là đủ” không phải là một lời khuyên đúng. Theo cô, để học tốt ngoại ngữ nói riêng và bất kỳ môn học nào nói chung, bên cạnh sự chăm chỉ, học sinh cần có kỷ luật và đặc biệt là tư duy phản biện, tư duy logic đối với những kiến thức tiếp nhận.
Ánh cho rằng điều này càng quan trọng với học sinh cấp 3 đang ôn thi THPT, nhưng thực tế lại ít em chú tâm đến việc ấy. Chính khoảng trống đó thôi thúc cô gắn bó hơn với việc truyền tải kiến thức tiếng Anh. Bước ngoặt xảy ra khi Ánh đăng thử clip ngắn lên TikTok. Giọng nói thẳng thắn, cách giải thích súc tích, pha chút hóm hỉnh, khiến các clip bất ngờ viral. Từ đó, “Học để làm giề” trở thành một thương hiệu cá nhân được nhiều học sinh biết đến.
Ánh cho rằng điều này càng quan trọng với học sinh cấp 3 đang ôn thi THPT, nhưng thực tế lại ít em chú tâm đến việc ấy. Chính khoảng trống đó thôi thúc cô gắn bó hơn với việc truyền tải kiến thức tiếng Anh. Bước ngoặt xảy ra khi Ánh đăng thử clip ngắn lên TikTok. Giọng nói thẳng thắn, cách giải thích súc tích, pha chút hóm hỉnh, khiến các clip bất ngờ viral. Từ đó, “Học để làm giề” trở thành một thương hiệu cá nhân được nhiều học sinh biết đến.
Nghề dạy không phấn, không bục giảng
Một ngày làm việc của Ánh thường bắt đầu vào khoảng 10 giờ sáng và kết thúc lúc nửa đêm. Buổi sáng sau khi thức dậy, cô tranh thủ kiểm tra lịch công việc và sắp xếp những đầu mục cần hoàn thành. Buổi chiều dành cho việc chuẩn bị giáo án, chỉnh sửa tài liệu, quay video tiếng Anh để đăng lên TikTok. Đến tối, nhịp làm việc bước vào cao trào: hoặc là những buổi dạy trực tuyến cho học sinh, hoặc là các phiên livestream kéo dài hàng giờ.
Phía sau mỗi giờ đứng lớp là khối lượng chuẩn bị không kém phần nặng nề. Công việc không dừng ở chuyện soạn giáo án, mà còn kéo theo cả việc lên ý tưởng nội dung, thiết kế kế hoạch, rồi kiểm tra đầu ra trước khi gửi tới học sinh. Ở đó, Ánh là người định hướng và kiểm soát cuối cùng, còn các thành viên trong nhóm phụ trách triển khai và bổ sung chi tiết. Trong những giai đoạn cao điểm như khai giảng hay nước rút ôn thi, cô thường liên tục ngồi trước bàn làm việc, rà soát và tính toán chiến lược giảng dạy lẫn hướng đi kinh doanh cho “Học để làm giề”.
Nhờ cách vận hành như một bộ máy nhỏ, “Học để làm giề” luôn đảm bảo tiến độ, nhưng cũng đồng nghĩa với việc cường độ làm việc lúc nào cũng căng thẳng. “Đôi khi đi du lịch vẫn trong trạng thái làm việc là chuyện bình thường”, Ánh chia sẻ. Chỉ khi thảnh thơi hơn, Ánh mới tự thưởng cho mình một khoảng ngắn lướt mạng xã hội, hoặc làm một bài IELTS Reading để giữ nhịp học tập. Thông thường, ngày làm việc khép lại vào khoảng 1 giờ 30 sáng.
Ở góc nhìn bên ngoài, lịch làm việc “dạy - quay - biên tập - lên sóng” dễ khiến người ta gán cho Ánh nhãn “nhà sản xuất nội dung” hơn là một người dạy học. Nhưng với nền tảng Marketing được đào tạo chính quy, cô xem toàn bộ phần quảng bá, xây dựng hình ảnh và vận hành kênh “Học để làm giề” như một phòng thí nghiệm thực tiễn để áp dụng những gì đã học. Thay vì làm marketing cho một doanh nghiệp, cô làm cho chính mình: xác định đúng mối quan tâm của người học, đánh thẳng vào nhu cầu, và biến kiến thức thành nội dung dễ tiếp nhận.
Năm 2023, một loạt video tiếng Anh của cô liên tiếp viral - đó là bệ phóng, nhưng không phải đích đến. “Viral mà học sinh không nhớ tới mình thì cũng vô ích”, Ánh nói, và vì thế cô bắt đầu nghiêm túc với bài toán thương hiệu cá nhân: nhấn mạnh vào phong cách truyền đạt phóng khoáng, thân thiện, thẳng thắn như là một người bạn với học sinh. Ánh kể, cô vẫn nhớ như in một tiết học môn Marketing Xã hội ở NEU, nơi giảng viên nhấn mạnh: “Hãy là chính mình thay vì cố gắng trở thành ai khác. Bởi nếu một ngày khán giả nhìn thấy một góc khuất trái ngược với hình ảnh bạn xây dựng, họ sẽ cảm thấy bị lừa dối”.
Theo cách nhìn đó, việc gọi cô là “nhà sản xuất nội dung” cũng không sai: cô vừa nghĩ ý tưởng, quay - dựng, tối ưu kênh; vừa soạn bài, đứng lớp, trả lời từng câu hỏi; vừa hoạch định chiến lược vận hành cho “Học để làm giề”. Nhưng cốt lõi, Ánh vẫn xem mình là một người truyền đạt kiến thức: dạy học là sở thích, là thế mạnh, là thứ giúp cô tìm thấy niềm vui khi “điện bật sáng” trong mắt học trò. Hai đường ray dạy học và làm thương hiệu không triệt tiêu nhau mà bổ trợ: cho cô thu nhập, sự công nhận và động lực để làm tốt hơn.
Chỉ có điều, khi thương hiệu gắn chặt với một con người cụ thể, mọi ánh nhìn, mọi kỳ vọng, mọi phản hồi tích cực lẫn tiêu cực cũng dồn cả lên cá nhân ấy. Sự khác biệt tạo nên lợi thế, nhưng chính nó cũng mở ra những áp lực và rủi ro riêng của nghề dạy sau màn hình.
Năm 2023, một loạt video tiếng Anh của cô liên tiếp viral - đó là bệ phóng, nhưng không phải đích đến. “Viral mà học sinh không nhớ tới mình thì cũng vô ích”, Ánh nói, và vì thế cô bắt đầu nghiêm túc với bài toán thương hiệu cá nhân: nhấn mạnh vào phong cách truyền đạt phóng khoáng, thân thiện, thẳng thắn như là một người bạn với học sinh. Ánh kể, cô vẫn nhớ như in một tiết học môn Marketing Xã hội ở NEU, nơi giảng viên nhấn mạnh: “Hãy là chính mình thay vì cố gắng trở thành ai khác. Bởi nếu một ngày khán giả nhìn thấy một góc khuất trái ngược với hình ảnh bạn xây dựng, họ sẽ cảm thấy bị lừa dối”.
Theo cách nhìn đó, việc gọi cô là “nhà sản xuất nội dung” cũng không sai: cô vừa nghĩ ý tưởng, quay - dựng, tối ưu kênh; vừa soạn bài, đứng lớp, trả lời từng câu hỏi; vừa hoạch định chiến lược vận hành cho “Học để làm giề”. Nhưng cốt lõi, Ánh vẫn xem mình là một người truyền đạt kiến thức: dạy học là sở thích, là thế mạnh, là thứ giúp cô tìm thấy niềm vui khi “điện bật sáng” trong mắt học trò. Hai đường ray dạy học và làm thương hiệu không triệt tiêu nhau mà bổ trợ: cho cô thu nhập, sự công nhận và động lực để làm tốt hơn.
Chỉ có điều, khi thương hiệu gắn chặt với một con người cụ thể, mọi ánh nhìn, mọi kỳ vọng, mọi phản hồi tích cực lẫn tiêu cực cũng dồn cả lên cá nhân ấy. Sự khác biệt tạo nên lợi thế, nhưng chính nó cũng mở ra những áp lực và rủi ro riêng của nghề dạy sau màn hình.
Vị máu trong cổ
Nhiều người vẫn nghĩ dạy học online là nghề “dễ kiếm tiền”: chỉ cần mở máy tính, ngồi nói vài tiếng trước camera, học sinh vẫn theo dõi đông, thu nhập thì ổn định. Nhưng với Ánh, sự thật hoàn toàn khác. Trước khi có thể kiếm tiền từ thương hiệu “Học để làm giề”, cô đã dành tới 3-4 năm dạy gia sư, đứng lớp nhỏ lẻ, và thêm 2 năm miệt mài làm TikTok mà không có đồng lợi nhuận nào. Chỉ sau khi tích lũy kinh nghiệm, tìm ra cách đánh đúng vào mối quan tâm của học trò, kênh của cô mới thực sự viral và bắt đầu mang lại thu nhập. “Không vất vả như một số ngành nghề khác, nhưng cũng không hề dễ kiếm”, Ánh nói.
Công việc đứng trước hàng chục nghìn học sinh qua màn hình không chỉ đòi hỏi kiến thức, mà còn là sức bền về năng lượng. Những lời phê bình về cách dạy, cách phát âm liên tục xuất hiện. Ánh chọn lọc: cái gì đúng thì sửa, cái gì chưa hợp với quan điểm của số đông nhưng vẫn ổn với học trò thì giữ nguyên. “Chín người mười ý, sao lo hết được. Mình cứ làm điều mình tin tưởng thôi”, cô chia sẻ. Sau những buổi học đầy năng lượng là cái giá rất thật: “một cổ họng đầy mùi máu” vào mùa cao điểm từ tháng 4 đến tháng 6, khi lịch livestream và dạy dày đặc; trí lực kiệt quệ sau chuỗi ngày làm việc kéo dài; và cả cảm giác đơn độc mỗi khi phải đối mặt với khủng hoảng truyền thông. Ký ức rõ nhất với cô là thời điểm bị “phốt” trên mạng xã hội. Nhiều đêm liền, Ánh thức tới gần sáng, mắt cay nóng mà không thể chợp mắt, sáng hôm sau vẫn phải dạy 3-6 ca liên tiếp. “Mình chỉ muốn thời gian đó qua thật nhanh thôi”, cô nhớ lại.
Nhiều lúc mệt mỏi, Ánh từng nghĩ đến việc bỏ tất cả: “Mình muốn về quê nuôi cá và trồng rau, chỉ cần bình yên thôi, không nghĩ đến một công việc nào khác”. Nhưng hiện tại sau khủng hoảng, cô tập thích nghi, điều chỉnh nhịp làm việc, cẩn trọng hơn trong từng bước đi. Giờ đây, cô vẫn chọn tiếp tục dạy tiếng Anh, đồng hành cùng học sinh, hỗ trợ các em học tập nhưng với một sự tỉnh táo hơn.
Theo cô, điều khó khăn nhất của nghề này không nằm ở kiến thức hay kỹ năng, mà ở những cơn khủng hoảng mà chỉ người trong cuộc mới hiểu: khủng hoảng vì không kiểm soát được cảm xúc, không sắp xếp nổi thời gian, để công việc cuốn đi như một guồng quay không điểm dừng.
“Nghĩ lại,Công việc đứng trước hàng chục nghìn học sinh qua màn hình không chỉ đòi hỏi kiến thức, mà còn là sức bền về năng lượng. Những lời phê bình về cách dạy, cách phát âm liên tục xuất hiện. Ánh chọn lọc: cái gì đúng thì sửa, cái gì chưa hợp với quan điểm của số đông nhưng vẫn ổn với học trò thì giữ nguyên. “Chín người mười ý, sao lo hết được. Mình cứ làm điều mình tin tưởng thôi”, cô chia sẻ. Sau những buổi học đầy năng lượng là cái giá rất thật: “một cổ họng đầy mùi máu” vào mùa cao điểm từ tháng 4 đến tháng 6, khi lịch livestream và dạy dày đặc; trí lực kiệt quệ sau chuỗi ngày làm việc kéo dài; và cả cảm giác đơn độc mỗi khi phải đối mặt với khủng hoảng truyền thông. Ký ức rõ nhất với cô là thời điểm bị “phốt” trên mạng xã hội. Nhiều đêm liền, Ánh thức tới gần sáng, mắt cay nóng mà không thể chợp mắt, sáng hôm sau vẫn phải dạy 3-6 ca liên tiếp. “Mình chỉ muốn thời gian đó qua thật nhanh thôi”, cô nhớ lại.
Nhiều lúc mệt mỏi, Ánh từng nghĩ đến việc bỏ tất cả: “Mình muốn về quê nuôi cá và trồng rau, chỉ cần bình yên thôi, không nghĩ đến một công việc nào khác”. Nhưng hiện tại sau khủng hoảng, cô tập thích nghi, điều chỉnh nhịp làm việc, cẩn trọng hơn trong từng bước đi. Giờ đây, cô vẫn chọn tiếp tục dạy tiếng Anh, đồng hành cùng học sinh, hỗ trợ các em học tập nhưng với một sự tỉnh táo hơn.
Theo cô, điều khó khăn nhất của nghề này không nằm ở kiến thức hay kỹ năng, mà ở những cơn khủng hoảng mà chỉ người trong cuộc mới hiểu: khủng hoảng vì không kiểm soát được cảm xúc, không sắp xếp nổi thời gian, để công việc cuốn đi như một guồng quay không điểm dừng.
mình nên biết cách
quản lý cảm xúc, thời
gian và công việc tốt hơn.
Mỗi lần
như vậy, một
phiên bản mới của
Học để làm giề sẽ được ra đời”
Sau tất cả những trải nghiệm, Nguyễn Ngọc Ánh muốn gửi một thông điệp tới những ai đang có ý định bước chân vào nghề: hãy trang bị cho mình nền tảng kiến thức vững vàng, hiểu rằng dạy online đồng nghĩa với việc phải làm truyền thông, và quan trọng nhất là luôn giữ năng lượng tích cực cho mình và cho học trò.
Trong tương lai gần, Ánh ưu tiên nâng cao chất lượng tài liệu, chuẩn hóa quy trình làm việc của team “Học để làm giề”, thi lại IELTS, và có thể là học thêm một ngành mới như sư phạm để củng cố nền tảng. Con đường ấy không dễ, nhưng cô tin rằng nếu kiên trì, “Học để làm giề” sẽ ngày càng vững vàng hơn. “Vị máu trong cổ” là cái giá của những tháng ngày kiệt sức, song chính từ đó, Ánh học cách đứng dậy và tìm thấy một phiên bản mới - mạnh mẽ hơn, tươi sáng hơn - để tiếp tục bước trên con đường dạy học không bảng phấn này…