Có những người chọn con đường âm nhạc bằng lý trí, có người đến với nó như một cuộc chơi. Còn với NÂN, âm nhạc tìm đến cô một cách tự nhiên như thể nó vẫn luôn ở đó, chỉ đợi cô đủ tĩnh để nhận ra. Gần mười năm sau ngày thu bài hát đầu tiên trong bộ đồng phục Việt Đức, NÂN vẫn giữ nguyên cách làm nhạc của ngày ấy: không khuôn mẫu, không ranh giới, và vẫn luôn thành thật với cảm xúc,
với chính mình, dù rẽ qua nhiều con đường khác nhau.
Tên thật của cô là Nguyễn Hồng Trang, một cái tên mà theo cô tự đánh giá là… không hợp. “Em nhìn mặt chị đi rồi thử gắn cái tên ấy vào xem có ai tin không”, cô cười. Câu chuyện về cái tên “NÂN” nghe qua tưởng là một câu chuyện bông đùa, nhưng nó lại rất đúng với tinh thần của cô: tự nhiên, không gượng ép. Ở nhà, cô được gọi là Nana, rồi một hôm, một người bạn đùa rằng nếu gõ “Nana” bằng Unikey, nó sẽ thành “Nân”. Cô bật cười, rồi giữ luôn cái tên ấy. “Nó là sự pha trộn giữa phần bên trong và phần bên ngoài, giữa cái tên bố mẹ đặt cho và cái cách mình chọn để xuất hiện. Một thứ ở giữa, dung hòa cả hai phía, và thế là thành NÂN”.
Âm nhạc đến với cô cũng tự nhiên như thế. Cuối lớp 10, tóc dài, mặc áo đồng phục, NÂN đi thu bài đầu tiên trong đời. Cô chơi trong một hội bạn nhỏ, đặt tên là CDSL, ban đầu chỉ lập ra để… có nhóm chơi cùng nhau. Trong nhóm có người anh tên Lâm, viết được một bài hát và muốn tìm giọng hát phù hợp. Khi đó anh Lâm đã tìm khắp nơi, thử với nhiều người, mà vẫn không thấy ai khiến mình thật sự vừa ý. Cho đến khi Khánh (itsnk), khi đó cũng là cậu bạn chơi cùng nhóm, bảo: “Ê, bạn này hát được đấy”. Và người bạn ấy không ai khác chính là NÂN, cô hát thử bằng điện thoại, và hôm sau được gọi đi thu thật.
Bài hát đầu tiên ấy không phát hành rộng rãi, và đến giờ, cũng chẳng còn tìm thấy đâu trên mạng, nhưng chính nó đã mở ra một cánh cửa mà NÂN không bao giờ muốn khép lại. Từ đó, Hello, Tình đắng như ly cà phê… lần lượt ra đời, những bản nhạc giản dị, mộc mạc, mang âm hưởng rất riêng của giai đoạn “indie Hà Nội” đang nở rộ. Cô khi ấy vẫn chỉ nghĩ đơn giản rằng là: “Hồi đấy làm nhạc cho vui, đi hát cầm đàn cho vui, chứ không xác định là nghề”.
Phải đến khi dịch Covid ập tới, mọi thứ trong NÂN mới thực sự chuyển hướng. “Mọi người hay hỏi chị là vì sao lại quyết định theo đuổi âm nhạc, nhưng thật ra chị không có một khoảnh khắc ‘định mệnh’ nào cả”, NÂN kể.
“Chỉ là một ngày, chị nhận ra mình không muốn, và cũng không thể, làm gì khác ngoài âm nhạc”.
Không phải vì thiếu khả năng bước sang những con đường khác, mà bởi ở bất cứ nơi nào ngoài âm nhạc, cô đều cảm thấy mình như tách rời khỏi chính mình. Còn với âm nhạc, mọi thứ cứ tự nhiên như thế mà khớp lại với con người NÂN. “Lúc đó chị hiểu rằng, thôi, mình phải sống chết với nó rồi”, cô nói. NÂN biết sẽ có những ngày “lên voi xuống chó”, những lúc mệt mỏi đến kiệt sức, nhưng vẫn chấp nhận, vì đã chọn, thì phải all in, phải đi đến tận cùng.
Cũng trong những năm tháng dài của dịch Covid, khi cả thế giới buộc phải chậm lại, NÂN cũng chọn cho mình một cách “chậm” khác bằng sự quan sát. Cô dành thời gian để lắng nghe, để thu nhận, để xem thế giới đang biến đổi ra sao, và đối chiếu lại với bên trong mình. “Chị nghĩ con người có hai chế độ: observe (quan sát) và execute (thực hiện)”, cô nói. “Và hai năm đó chị dành thời gian để quan sát”.
Chính trong khoảng lặng đó, cô hiểu ra điều quan trọng nhất: âm nhạc, hơn bất kỳ ngôn ngữ nào, là biểu hiện thuần khiết nhất của tự do. Nó không có ranh giới, không có quy tắc, và cũng cần ai cho phép để tồn tại. Từ thuở xa xưa, trong chiến tranh hay những thời khắc mà lời nói trở nên bất lực, con người đã tìm đến âm nhạc để giãi bày, để nói hộ những điều không thể nói. Và cũng từ đó, âm nhạc vượt ra khỏi vai trò của một thú vui giải trí, trở thành một thứ ngôn ngữ riêng, thứ ngôn ngữ có thể chạm tới nơi mà lời nói dừng lại. “Nếu âm nhạc vốn không giới hạn”, cô tự hỏi, “thì tại sao mình lại phải đặt giới hạn cho bản thân?”.
Cũng từ khoảnh khắc ấy, NÂN bắt đầu “execute”. Cô rũ bỏ khái niệm genre (thể loại), cô đi qua jazz, R&B, metal, experimental… mỗi thể loại là một thế giới riêng, và cô muốn bước qua tất cả. “Âm nhạc có bao nhiêu ngã rẽ, chị muốn thử hết”, cô nói. Dù bước qua bao nhiêu vùng đất âm thanh khác nhau, trung tâm của mọi thứ vẫn là chính cô. “Chị nghĩ tất cả những hướng đi, thể loại, cách làm khác nhau thật ra đều xoay quanh chị”, cô nói. “Mọi thứ dù có toả ra bao nhiêu hướng khác nhau, nhưng chúng vẫn có sự liên kết, chỉ là mỗi phần lại mang những nét riêng nhất định. Nhạc jazz chị hát ra phải khác jazz của người khác, hay metal chị hát cũng phải khác chứ, vì nó mang hơi thở, cảm xúc và trải nghiệm của riêng chị”. Cô không tin rằng người nghệ sĩ chỉ có thể giỏi trong một thể loại nhất định; mỗi thể loại đều có linh hồn, tiết tấu và bản sắc riêng, nhưng điều quan trọng là biết cách thấu hiểu bản chất của nó để tìm được điểm cân bằng giữa thế giới ấy và bản thể của chính mình.
“Chị luôn tin yếu tố con người là nền tảng của mọi thứ. Nó giống như một cái cây, nó có thể vươn ra bao nhiêu nhành tuỳ ý, nhưng chỉ có một cái gốc thôi. Gốc vững thì nhành mới nở được”
Vì thế, với NÂN, việc trau dồi bản thân trở thành điều cốt lõi trong hành trình sáng tạo, không chỉ trong âm nhạc, mà cả trong cách sống, cách quan sát và cách cảm. “Âm nhạc là ngôn ngữ của chị, là cách chị giao tiếp với thế giới”, cô nói. “Và để giao tiếp tốt hơn, mình cần có nhiều tương tác với các thể loại khác nhau, con người khác nhau, cách làm khác nhau. Chỉ khi va chạm đủ nhiều và học hỏi từ những điều đó, mình mới thực sự trau dồi được bản thân”.
Với cô, genre, hay thể loại, chỉ là một cách gọi logic để giải thích cảm xúc, chứ không phải chiếc khung để tự nhốt mình vào. “Gọi nó là indie, pop hay alternative cũng chỉ để người ta dễ hình dung. Điều đó không có nghĩa là mình phải thuộc về nó”. Bởi dù là jazz, pop hay experimental, đích đến cuối cùng với cô vẫn chỉ là một: được diễn tả trọn vẹn con người mình; được thoả mãn cảm xúc của chính mình: tự do, nguyên vẹn, và chân thật.
Tất nhiên, việc không gắn mình với một thể loại nào cũng đồng nghĩa với việc không thực sự “thuộc về” đâu cả. Nhưng với NÂN, điều đó chưa bao giờ là vấn đề. “Con người vốn là loài có tập tính bầy đàn, mà đã là bầy đàn thì ai cũng cần cảm giác được thuộc về một cộng đồng nào đấy. Nhưng chị thì không thích đứng ở hai thái cực - hoặc tách biệt hoàn toàn, hoặc hoà tan hoàn toàn. Chị chọn đứng ở giữa”.
Theo NÂN, cộng đồng không phải là một vòng tròn khép kín của những người giống hệt nhau, mà là nơi những người có cùng tinh thần cùng tồn tại, dù mỗi người có một cách đi khác. “Cộng đồng hình thành khi mọi người có cùng chí hướng. Mà chị vẫn có chí hướng đó, chỉ là nó có sự khác biệt”. Cô cũng không thấy sự cần thiết phải hoàn toàn thuộc về một cộng đồng nào, cũng chẳng muốn gắn cho bản thân một khuôn mẫu cố định. “Chỉ cần mình vẫn đang chia sẻ cùng một tinh thần, vẫn đang làm, vẫn còn tin, thế là đủ rồi”.
Điều khiến cô dè chừng nhất là khi một người để cộng đồng định nghĩa thay cho chính mình. “Nếu mình hòa nhập quá sâu, mình sẽ để cộng đồng định danh thay cho bản thân. Mà điều đó, với một người làm nghệ thuật, là rất nguy hiểm”, cô nói. “Sáng tạo là sự khác biệt tự nhiên giữa người với người. Nếu mình đánh mất sự đặc biệt đó, thì âm nhạc còn gì để nói? Mục đích còn gì để làm? Mình sẽ sáng tạo kiểu gì?”.
Với NÂN, mục đích trong âm nhạc từ lâu đã trở nên rõ ràng: âm nhạc và con người là một. Mỗi bài hát, mỗi giai đoạn sáng tác đều phản chiếu trung thực những gì cô đang sống và cảm. Ngày ấy, khi còn là cô học sinh cấp ba, âm nhạc đến với NÂN rất tự nhiên, cô hát vì niềm yêu thích, sáng tác vì sự vui vẻ. Cuộc sống khi đó giản đơn, không vướng bận trách nhiệm hay những câu hỏi quá lớn lao về tương lai. Những bài hát đầu đời của cô chỉ là những dòng cảm xúc hồn nhiên, thoáng qua của tuổi 17, 18.
Nhưng rồi, khi trưởng thành hơn, mọi thứ thay đổi. Cô bắt đầu đối diện với bản thân, với những cảm xúc phức tạp hơn: giận dữ, sợ hãi, tổn thương, và những câu hỏi sâu sắc về con người: tại sao ta hành động, phản ứng, yêu và đau theo những cách ấy. “Chị có anger issue”, NÂN nói, “và đến giờ chị vẫn chưa vượt qua hoàn toàn. Có lẽ nó sẽ còn ở lại với chị, vì nó là một phần của mình. Đôi khi chị tức giận, cơ thể phản ứng mãnh liệt, người nóng bừng lên, tay chân quắn quíu lại". Chính những khoảnh khắc ấy khiến cô tự vấn: Tại sao ta lại như vậy? Tại sao có người sinh ra đã bình thản hơn, còn mình thì luôn phải vật lộn với những cảm xúc quá khích bên trong?
Vì thế, nguồn chất liệu cho âm nhạc của cô không nằm gọn ở một thể loại hay khuôn khổ nào cố định, mà đến từ tất cả những gì cô quan sát và trải nghiệm. NÂN bắt đầu bằng những câu hỏi tưởng như vô thưởng vô phạt - “what if”, nếu mọi thứ xảy ra theo hướng này thì sao. Chính những giả định ấy khiến tâm trí cô không ngừng chuyển động, buộc bản thân phải suy nghĩ, tưởng tượng, và mở ra vô số khả năng mới. Với cô, sáng tạo là dòng chảy không bao giờ ngừng, nơi mọi thứ xung quanh - một chiếc lá vàng, một khoảnh khắc im lặng, một câu chuyện vu vơ - đều có thể trở thành chất liệu để viết nên âm nhạc của mình.
Từ những câu hỏi đó, cô dần đi sâu hơn vào bản chất của con người, về nỗi sợ, cơn giận, về những thói quen mà ta không lý giải được. “Tại sao con người lại hành động như thế? Tại sao mình lại có những phản ứng, những giới hạn mà chính mình không kiểm soát nổi?”. NÂN gọi đó là những câu hỏi existential, những suy tư khiến cô nhìn lại, không chỉ để hiểu bản thân hơn, mà còn để tìm thấy một tầng ý nghĩa sâu hơn cho âm nhạc của mình.
Và cũng chính từ đó, cô nhận ra mình không thể tiếp tục hát về tình yêu trong trẻo, vô tư như trước. Với NÂN, khi một ca khúc không còn thật với mình nữa, thì có lẽ đã đến lúc đặt nó sang một bên. Không phải vì nó không còn giá trị, mà vì nó không còn đại diện cho con người của chính mình ở hiện tại. Âm nhạc phải sống cùng con người, và khi con người thay đổi, âm nhạc cũng sẽ thay đổi theo cách rất tự nhiên.
“Ai cũng có thế giới riêng của mình, và người khác cũng thế. Khi những thế giới ấy cùng tồn tại, nó tạo nên cả một dải ngân hà. Như thế, chúng ta vẫn đang trôi trong cùng một không gian, vẫn chạm vào nhau theo những cách rất riêng”
Âm nhạc, với NÂN, chính là nơi những thế giới ấy giao nhau. Cô không cần ai phải hiểu trọn vẹn điều mình viết, cũng không cần được khen ngợi hay đồng tình. Điều cô hướng đến chỉ đơn giản là được nói ra, và nếu có ai đó lắng nghe, bắt gặp một phần cảm xúc của chính họ trong lời hát và cảm thấy đồng cảm, thì điều ấy đã là đủ. “Chị có thể kể một câu chuyện buồn của mình, và đâu đó sẽ có người nghe, và người ta cũng thấy như thế. Họ hiểu rằng mình không một mình trong trải nghiệm đó. Đó là cái sự kết nối giữa người với người, và đó chính là điều chị muốn nhất”.
Chính vì tin vào sức mạnh của sự kết nối ấy, NÂN chưa bao giờ đặt mục tiêu thay đổi một ai hay một điều gì quá lớn lao. “Chị chỉ muốn được đóng góp, mỗi thứ một chút, miễn là mình có thêm hương vị cho ‘món ăn chung’ này. Nếu những người xung quanh cũng tự do thể hiện chính họ, làm điều họ yêu thích thì tự khắc mọi thứ sẽ thay đổi. Khi mọi người đến với một cái tinh thần là ‘tôi muốn cho đi’, chưa cần biết họ có nhận lại được điều gì hay không, nhưng cái sự nhận lại đầu tiên đã là niềm vui của chính họ rồi”.
Cũng từ niềm tin giản dị ấy, NÂN chọn cho mình một hướng đi bền bỉ và lặng lẽ hơn. Cô không muốn mải miết chạy theo ánh đèn sân khấu hay những tràng vỗ tay rực rỡ, mà chỉ muốn bước trên một con đường dài, nơi âm nhạc được trở về đúng với bản chất của nó: được lắng nghe, được cảm nhận, và được chia sẻ một cách chân thật nhất.
Giờ đây, NÂN tập trung xây dựng hình ảnh như một songwriter, người đứng sau, lặng lẽ quan sát, lắng nghe và kể lại những câu chuyện bằng lời ca của chính cô. Với NÂN, vai trò này không phải là bước lùi, mà là một cách khác để hiểu âm nhạc sâu hơn, để cho nó được sống trong nhiều hình hài hơn ngoài chính giọng hát của mình.
Song hành với điều đó, NÂN mong muốn mở rộng không gian sáng tạo của mình, mang âm nhạc và cảm xúc đến nhiều nơi khác nhau, nơi mỗi khán giả có cách lắng nghe và cảm nhận riêng. Cô kể về lần đi xem concert Billie Eilish ở Thái Lan, một trải nghiệm nhỏ nhưng để lại nhiều suy nghĩ. “Hai bạn ngồi cạnh chị, lúc vào mới quay sang hỏi nhau: ‘Hôm nay ai diễn thế?’. Họ không biết Billie là ai, nhưng vẫn bỏ tiền mua vé, vẫn nhảy, vẫn hát, vẫn vui hết mình. Họ đến vì âm nhạc, vì cảm xúc, đơn giản vậy thôi”.
Khoảnh khắc ấy, với NÂN, giống như một ẩn dụ hoàn hảo cho thứ âm nhạc mà cô hằng theo đuổi: tự do, không bị ràng buộc bởi danh xưng hay hình thức, mà tồn tại như một ngôn ngữ cảm xúc chung, kết nối con người lại với nhau.
“Chị không cần ai cũng biết mình là ai”, NÂN nói. “Chỉ cần khi ai đó nghe và cảm nhận được một điều gì trong âm nhạc của chị, dù chỉ một người thôi, vậy là đủ”.
BÀI VIẾT: LÁ THU VÀNG|ẢNH: TÙNG, JOY ANT, TỔNG HỢP|DESIGN: LÂM HƯƠNG|BIÊN TẬP: LÁ THU VÀNG|WEB: LONG3020
TYDE: ÂM BẢN CỦA ÁNH ĐÈN
,
ÂM NHẠC
Nơi mà ánh đèn không chạm đến, ở khoảng lưng chừng của ranh giới sáng tạo và kỹ thuật, Tyde ở đó. Vừa là record producer, vừa là audio engineer, anh đảm nhận cả định hướng lẫn xử lý để mỗi bản thu được hoàn thiện.
LUDWIG VAN BEETHOVEN: TIẾNG VANG VĨ ĐẠI ĐẾN TỪ SỰ TĨNH LẶNG
CẢM HỨNG
,
TƯ LIỆU
,
ÂM NHẠC
Số phận đầy rẫy trắc trở của Ludwig van Beethoven đã biến ông trở thành một biểu tượng truyền cảm hứng vượt thời gian. Từ cuộc đời của ông, hậu thế thấy được lời khẳng định rằng sức mạnh nội tại có thể giúp con người không chỉ sống tiếp mà còn có thể sống một cuộc đời ngoạn mục dù cho có mất đi mọi thứ.
NHẠC CỦA NHI: NGÔN NGỮ GIỮA HAI MIỀN VĂN HOÁ
ÂM NHẠC
Lớn lên tại Hà Nội cùng những giai điệu nhạc Việt nhưng lại trưởng thành trong không gian nghệ thuật phóng khoáng đượm màu sắc phương Tây tại Paris, âm nhạc của NHI đượm hơi thở nghệ thuật rất riêng đầy thú vị mang vẻ đẹp đa cảm, đa văn hoá và đa ngôn ngữ.
TRÒN TONDO: Ở QUẦY BẾP AI CŨNG LÀ CHỦ
THÀNH DRAW: ĐI QUA NHIỄU LOẠN ĐỂ TÌM LẠI MÌNH
HẠT MẦM CỦA VĂN HÓA ĐƯỜNG PHỐ
ITSNK: MỌI THỨ ĐỀU CÓ THỂ LÀM ĐƯỢC
LADAKH: GIỮA MÙA HÈ ẤN ĐỘ
MUỐN CẮT TÓC, TRƯỚC TIÊN PHẢI HỌC QUÀNG KHĂN
NGƯỜI CHUYỂN NGỮ QUÁ KHỨ
BÌNH BA: GHI CHÉP CỦA MỘT NGƯỜI ĐI ĐỂ Ở YÊN
VỊ MÁU TRONG CỔ
LOPE PHẠM: "TAO LÀ CHÍNH, CHÍNH LÀ TAO"
TỪ SÂN KHẤU TỚI TRƯỜNG QUAY
