COOKOO
X
HỌA VÂN PHỤC
Bình Phan hiện đang là một biên phiên dịch viên tự do, đồng thời là thành viên tổ điều hành của nhóm nghiên cứu, phỏng dựng và tư vấn văn hóa cổ - Đại Việt Phong Hoa. Hai vai trò, một con người, nhưng cùng chung một sứ mệnh: chuyển ngữ. Với công việc biên phiên dịch, anh là cầu nối ngôn ngữ; còn với những giá trị xưa cũ, anh dịch từng trang tư liệu, từng ký tự Hán Nôm, chạm vào di sản của tiền nhân để lại, đây cũng là cách anh giải mã quá khứ để
gắn kết xưa và nay.
gắn kết xưa và nay.
Chào anh, với công việc là một biên phiên dịch viên tự do, đồng thời, cũng đang theo đuổi đam mê với
nghiên cứu về văn hóa cổ, anh nghĩ điểm giao nhau giữa hai công việc này
là gì?
Như chúng ta đã biết, phần lớn sử liệu thành văn về nước Việt xưa được viết bằng chữ Hán-Nôm theo lối Văn ngôn cổ điển, vì vậy, khi được đào tạo một cách bài bản về biên-phiên dịch thì việc “chuyển ngữ” các tài liệu sơ cấp này thành tiếng Việt hiện đại để khai thác sẽ là một lợi thế lớn.
Hơn nữa, vào thời Lê Trung hưng và Nguyễn, nhiều nước phương Tây đã có tiếp xúc và ghi chép về nước Việt thời đó, và đây là những tài liệu tham khảo cần được dịch ra để chúng ta có thêm những góc nhìn mới và đa chiều về quá khứ của dân tộc.
Có ai hay điều gì đã ảnh hưởng mạnh nhất đến niềm yêu thích văn hóa - lịch sử của anh từ thuở nhỏ?
Từ nhỏ, tôi đã luôn được ông kể cho nghe về những sự kiện, những địa danh và những nhân vật quan trọng xuyên suốt chiều dài lịch sử của dân tộc.
Với bối cảnh đó, khi lần đầu tiên đọc tác phẩm chuyên khảo “Ngàn năm áo mũ” của tác giả Trần Quang Đức, tôi đã ngay lập tức bị cuốn hút và đã trải qua một sự thay đổi mạnh mẽ cả về nhận thức cũng như cách tiếp cận những giá trị văn hóa-lịch sử của dân tộc.
là gì?
Như chúng ta đã biết, phần lớn sử liệu thành văn về nước Việt xưa được viết bằng chữ Hán-Nôm theo lối Văn ngôn cổ điển, vì vậy, khi được đào tạo một cách bài bản về biên-phiên dịch thì việc “chuyển ngữ” các tài liệu sơ cấp này thành tiếng Việt hiện đại để khai thác sẽ là một lợi thế lớn.
Hơn nữa, vào thời Lê Trung hưng và Nguyễn, nhiều nước phương Tây đã có tiếp xúc và ghi chép về nước Việt thời đó, và đây là những tài liệu tham khảo cần được dịch ra để chúng ta có thêm những góc nhìn mới và đa chiều về quá khứ của dân tộc.
Có ai hay điều gì đã ảnh hưởng mạnh nhất đến niềm yêu thích văn hóa - lịch sử của anh từ thuở nhỏ?
Từ nhỏ, tôi đã luôn được ông kể cho nghe về những sự kiện, những địa danh và những nhân vật quan trọng xuyên suốt chiều dài lịch sử của dân tộc.
Với bối cảnh đó, khi lần đầu tiên đọc tác phẩm chuyên khảo “Ngàn năm áo mũ” của tác giả Trần Quang Đức, tôi đã ngay lập tức bị cuốn hút và đã trải qua một sự thay đổi mạnh mẽ cả về nhận thức cũng như cách tiếp cận những giá trị văn hóa-lịch sử của dân tộc.
Bước ngoặt nào dẫn anh tập trung vào con đường nghiên cứu cổ phong nghiêm túc?
Năm 2018, tôi có cơ hội đi du học ở Tây Ban Nha, và trong quá trình giao lưu với bạn bè quốc tế, tôi nhận ra rằng bản thân biết quá ít về văn hóa của cha ông. Từ thời điểm đó, tôi bắt đầu tìm đến những đầu sách chuyên khảo và dần dấn thân sâu hơn, tham gia vào các hoạt động và dự án nghiên cứu cổ phong.
Năm 2018, tôi có cơ hội đi du học ở Tây Ban Nha, và trong quá trình giao lưu với bạn bè quốc tế, tôi nhận ra rằng bản thân biết quá ít về văn hóa của cha ông. Từ thời điểm đó, tôi bắt đầu tìm đến những đầu sách chuyên khảo và dần dấn thân sâu hơn, tham gia vào các hoạt động và dự án nghiên cứu cổ phong.
lưu với bạn bè quốc tế, tôi nhận ra rằng bản thân biết quá ít về văn hóa của cha ông. Từ thời điểm đó, tôi bắt đầu tìm đến những đầu sách chuyên khảo và dần dấn thân sâu hơn, tham gia vào các hoạt động và dự án nghiên cứu cổ phong.
Theo đuổi những điều xưa cũ giữa thời hiện đại, có khi nào anh cảm thấy mình “khác biệt” so với những người cùng thế hệ?
Hoàn toàn không. Cá nhân tôi thấy rằng những người cùng thế hệ được sinh ra và lớn lên khi đất nước đã hòa bình và đang phát triển, được tạo điều kiện để có thể theo đuổi sở thích, đam mê. Dù là những yếu tố mới mẻ, đương đại hay những giá trị cổ thì việc dám thử, dám theo đuổi và dám sống cùng đam mê là một điều rất đáng khích lệ.
Theo đuổi những điều xưa cũ giữa thời hiện đại, có khi nào anh cảm thấy mình “khác biệt” so với những người cùng thế hệ?
Hoàn toàn không. Cá nhân tôi thấy rằng những người cùng thế hệ được sinh ra và lớn lên khi đất nước đã hòa bình và đang phát triển, được tạo điều kiện để có thể theo đuổi sở thích, đam mê. Dù là những yếu tố mới mẻ, đương đại hay những giá trị cổ thì việc dám thử, dám theo đuổi và dám sống cùng đam mê là một điều rất đáng khích lệ.
DÙ LÀ NHỮNG YẾU TỐ MỚI MẺ, ĐƯƠNG ĐẠIHAY NHỮNG GIÁ TRỊ CỔ THÌ VIỆC DÁM THỬ,
DÁM THEO ĐUỔI VÀ DÁM SỐNG CÙNG
ĐAM MÊ LÀ MỘT ĐIỀU RẤT ĐÁNG KHÍCH LỆ.
Xuất phát từ chính niềm đam mê cá nhân, anh
đã bắt đầu hành trình nghiên cứu văn hóa cổ.
Cơ duyên nào đã kết nối anh với những người
bạn chung chí hướng tại Đại Việt
Phong Hoa?
Đại Việt Phong Hoa (ĐVPH) khởi
đầu với 11 thành viên. Chúng tôi
đều có xuất phát
điểm là những
người đam mê văn hóa lịch sử
đang hoạt động trong các hội
nhóm, cộng đồng online. Năm
2019, một số người trong số
11 thành viên ban
đầu đã
chủ động liên hệ, kết nối
để tạo ra một nhóm làm
dự án chung, và đến
2020, ĐVPH chính thức
được thành lập và đi vào
hoạt động.
Do những biến cố trong lịch sử dân tộc, tư liệu, hình ảnh cổ còn lại rất
hiếm hoi và khó tìm kiếm. Quy trình nghiên cứu, phỏng dựng hiện vật
của Đại Việt Phong Hoa diễn ra như thế nào?
Thông thường, quy trình sẽ gồm bốn bước chính: Thứ nhất, thu thập
dữ liệu sơ cấp (hình ảnh, văn bản, hiện vật khảo cổ,...) và các nghiên
cứu liên quan. Thứ hai, đến phần xử lý dữ liệu (lọc thông tin nhiễu,
biên dịch, phân loại dựa trên độ khả tín). Thứ ba, tiến hành nghiên
cứu (viết bài hoặc lên thiết kế sơ bộ).
Trong trường hợp cần sản xuất dựa trên thiết kế đã lên, nhóm sẽ
tìm đối tác để đảm nhận khâu chế tác. Hai bên (hoặc các bên) sẽ
thống nhất thiết kế bản cuối, các thông tin kỹ thuật như vật liệu,
phương thức chế tác, chi phí sản xuất,... rồi tiến hành sản xuất
và cùng nghiệm thu sản phẩm. Cuối cùng, công bố nghiên cứu,
sản phẩm, đánh giá phản ứng của công chúng và mức độ
hiệu quả.
Trong quy trình đó, tôi tham gia vào công đoạn dịch tài liệu
và làm đầu mối liên hệ với các cá nhân, đơn vị đối tác.
đã bắt đầu hành trình nghiên cứu văn hóa cổ.
Cơ duyên nào đã kết nối anh với những người
bạn chung chí hướng tại Đại Việt
Phong Hoa?
Đại Việt Phong Hoa (ĐVPH) khởi
đầu với 11 thành viên. Chúng tôi
đều có xuất phát
điểm là những
người đam mê văn hóa lịch sử
đang hoạt động trong các hội
nhóm, cộng đồng online. Năm
2019, một số người trong số
11 thành viên ban
đầu đã
chủ động liên hệ, kết nối
để tạo ra một nhóm làm
dự án chung, và đến
2020, ĐVPH chính thức
được thành lập và đi vào
hoạt động.
Do những biến cố trong lịch sử dân tộc, tư liệu, hình ảnh cổ còn lại rất
hiếm hoi và khó tìm kiếm. Quy trình nghiên cứu, phỏng dựng hiện vật
của Đại Việt Phong Hoa diễn ra như thế nào?
Thông thường, quy trình sẽ gồm bốn bước chính: Thứ nhất, thu thập
dữ liệu sơ cấp (hình ảnh, văn bản, hiện vật khảo cổ,...) và các nghiên
cứu liên quan. Thứ hai, đến phần xử lý dữ liệu (lọc thông tin nhiễu,
biên dịch, phân loại dựa trên độ khả tín). Thứ ba, tiến hành nghiên
cứu (viết bài hoặc lên thiết kế sơ bộ).
Trong trường hợp cần sản xuất dựa trên thiết kế đã lên, nhóm sẽ
tìm đối tác để đảm nhận khâu chế tác. Hai bên (hoặc các bên) sẽ
thống nhất thiết kế bản cuối, các thông tin kỹ thuật như vật liệu,
phương thức chế tác, chi phí sản xuất,... rồi tiến hành sản xuất
và cùng nghiệm thu sản phẩm. Cuối cùng, công bố nghiên cứu,
sản phẩm, đánh giá phản ứng của công chúng và mức độ
hiệu quả.
Trong quy trình đó, tôi tham gia vào công đoạn dịch tài liệu
và làm đầu mối liên hệ với các cá nhân, đơn vị đối tác.
Anh có nhớ trang phục hay dự án đầu tiên khi phỏng dựng ở Đại Việt Phong Hoa không? Cảm xúc của anh như thế nào khi lần đầu tận mắt thấy thành phẩm vật lý đầu tiên đó?
Trang phục đầu tiên mà Đại Việt Phong Hoa bắt tay vào phỏng dựng là áo Tứ điên, một dạng y phục phổ biến ở Đại Việt, đặc biệt là từ thời Trần đổ về trước đó. Sản phẩm phỏng dựng này là một trong số các loại trang phục ĐVPH tư vấn, thiết kế và nghiệm thu thành phẩm cho dự án “Huyết Rồng” - một bộ phim điện ảnh có bối cảnh thời Đinh-Tiền Lê. Mặc dù dự án này khả năng cao đã bị hủy bỏ, nhưng những kinh nghiệm mà ĐVPH tích lũy được trong quá trình sản xuất, đặc biệt là lần đầu tiên có được một thành phẩm vật lý phỏng dựng, sẽ luôn là bài học quý giá cho các thành viên trong nhóm.
Đại Việt Phong Hoa là một trong những nhóm đầu tiên của trào lưu mặc cổ phục diễu hành. Từ đâu mọi người nghĩ ra ý tưởng đó?
Thành thực mà nói, việc mặc cổ phục diễu hành ở nơi công cộng xuất phát từ một ý tưởng ngẫu hứng của các thành viên Đại Việt Phong Hoa. Đó là lần đầu tiên chúng tôi gặp gỡ ở ngoài đời thực, và muốn làm một điều gì đó cá biệt một chút để lưu lại kỷ niệm đó nên đã quyết định cùng nhau mặc cổ phục dạo chơi ở Phố đi bộ Hồ Hoàn Kiếm. Và thật bất ngờ khi video mà nhóm đăng lên trang Facebook, vốn chỉ để lưu trữ và xem lại sau này, lại nhận được đón nhận một cách tích cực và là điểm khởi đầu cho một trào lưu.
Hiện tại trào lưu này đang rất thịnh hành, anh đánh giá như thế nào về sự phát triển này?
Hiện nay, trào lưu diễu hành cổ phục đang rất thịnh hành, và ĐVPH đánh giá đây là một điều kiện cần để lan tỏa hình ảnh cổ phục đến công chúng, giúp cho cộng đồng dần “quen mắt” với sự đa dạng của Việt phục dưới các triều đại quân chủ từng tồn tại ở nước ta.
Tiếp xúc với Việt phục thường xuyên, nhưng có bộ trang phục nào mà anh đặc biệt giữ gìn như một “báu vật” cá nhân?
Có lẽ báu vật cá nhân đó chính là bộ áo tấc may từ vải sa xước xanh than mà tôi đã khoác lên mình trong dịp mặc cổ phục dạo phố đi bộ. Đó vừa là bộ cổ phục đầu tiên mà tôi sở hữu, cũng là một phần làm nên ký ức đã định vị Đại Việt Phong Hoa trong cộng đồng những người quan tâm tới cổ phong.
Trong suốt hành trình nghiên cứu của mình, có kỷ niệm hay phát hiện nào khiến anh thật sự xúc động hay bất ngờ về văn hóa của người Việt không?
Năm 2023, tôi có cơ hội tiếp cận những hiện vật trang phục Việt thời Tây Sơn và Nguyễn được bảo quản tại Bảo tàng Quang Trung ở Bình Định. Mặc dù đã có những hình dung nhất định về Việt phục ở giai đoạn đó, tuy nhiên, khi được trực tiếp chạm tay vào những tấm áo của tiền nhân (tất nhiên là có sử dụng đồ bảo hộ để tránh gây hư hại hiện vật), tôi đã vỡ lẽ thêm được nhiều điều mới lạ và không khỏi thán phục kỹ nghệ chế tác của cha ông.
Trang phục đầu tiên mà Đại Việt Phong Hoa bắt tay vào phỏng dựng là áo Tứ điên, một dạng y phục phổ biến ở Đại Việt, đặc biệt là từ thời Trần đổ về trước đó. Sản phẩm phỏng dựng này là một trong số các loại trang phục ĐVPH tư vấn, thiết kế và nghiệm thu thành phẩm cho dự án “Huyết Rồng” - một bộ phim điện ảnh có bối cảnh thời Đinh-Tiền Lê. Mặc dù dự án này khả năng cao đã bị hủy bỏ, nhưng những kinh nghiệm mà ĐVPH tích lũy được trong quá trình sản xuất, đặc biệt là lần đầu tiên có được một thành phẩm vật lý phỏng dựng, sẽ luôn là bài học quý giá cho các thành viên trong nhóm.
Đại Việt Phong Hoa là một trong những nhóm đầu tiên của trào lưu mặc cổ phục diễu hành. Từ đâu mọi người nghĩ ra ý tưởng đó?
Thành thực mà nói, việc mặc cổ phục diễu hành ở nơi công cộng xuất phát từ một ý tưởng ngẫu hứng của các thành viên Đại Việt Phong Hoa. Đó là lần đầu tiên chúng tôi gặp gỡ ở ngoài đời thực, và muốn làm một điều gì đó cá biệt một chút để lưu lại kỷ niệm đó nên đã quyết định cùng nhau mặc cổ phục dạo chơi ở Phố đi bộ Hồ Hoàn Kiếm. Và thật bất ngờ khi video mà nhóm đăng lên trang Facebook, vốn chỉ để lưu trữ và xem lại sau này, lại nhận được đón nhận một cách tích cực và là điểm khởi đầu cho một trào lưu.
Hiện tại trào lưu này đang rất thịnh hành, anh đánh giá như thế nào về sự phát triển này?
Hiện nay, trào lưu diễu hành cổ phục đang rất thịnh hành, và ĐVPH đánh giá đây là một điều kiện cần để lan tỏa hình ảnh cổ phục đến công chúng, giúp cho cộng đồng dần “quen mắt” với sự đa dạng của Việt phục dưới các triều đại quân chủ từng tồn tại ở nước ta.
Tiếp xúc với Việt phục thường xuyên, nhưng có bộ trang phục nào mà anh đặc biệt giữ gìn như một “báu vật” cá nhân?
Có lẽ báu vật cá nhân đó chính là bộ áo tấc may từ vải sa xước xanh than mà tôi đã khoác lên mình trong dịp mặc cổ phục dạo phố đi bộ. Đó vừa là bộ cổ phục đầu tiên mà tôi sở hữu, cũng là một phần làm nên ký ức đã định vị Đại Việt Phong Hoa trong cộng đồng những người quan tâm tới cổ phong.
Trong suốt hành trình nghiên cứu của mình, có kỷ niệm hay phát hiện nào khiến anh thật sự xúc động hay bất ngờ về văn hóa của người Việt không?
Năm 2023, tôi có cơ hội tiếp cận những hiện vật trang phục Việt thời Tây Sơn và Nguyễn được bảo quản tại Bảo tàng Quang Trung ở Bình Định. Mặc dù đã có những hình dung nhất định về Việt phục ở giai đoạn đó, tuy nhiên, khi được trực tiếp chạm tay vào những tấm áo của tiền nhân (tất nhiên là có sử dụng đồ bảo hộ để tránh gây hư hại hiện vật), tôi đã vỡ lẽ thêm được nhiều điều mới lạ và không khỏi thán phục kỹ nghệ chế tác của cha ông.
LÀ MỘT NGƯỜI LÀM NGHIÊN CỨU, TÔI LUÔNBUỘC BẢN THÂN
HOÀI NGHI VÀ PHẢN BIỆN
MỌI THÔNG TIN ĐẦU VÀO, KỂ CẢ KHI ĐÓ LÀ QUAN ĐIỂM CỦA CHÍNH MÌNH.
Điều gì khiến anh thấy bối rối hoặc thử thách nhất trong quá trình tìm tòi theo đuổi đam mê?
Là một người làm nghiên cứu, tôi luôn buộc bản thân hoài nghi và phản biện mọi thông tin đầu vào, kể cả khi đó là quan điểm của chính mình. Với việc càng ngày chúng ta càng có thêm nhiều phát hiện khảo cổ mới, nhiều tài liệu thành văn được số hóa,... lượng thông tin mới cần xử lý ngày càng trở nên đồ sộ, đồng thời rút ngắn khoảng thời gian tính từ lúc một kết luận, một kiến thức được công nhận cho đến lúc nó bị phủ nhận, bác bỏ. Nhiều lúc, tôi cũng tự thắc mắc rằng, liệu những nghiên cứu và kết luận mà bản thân cùng các đồng sự đưa ra, dù ở hiện tại đang được chấp nhận một cách rộng rãi, sẽ trở nên lỗi thời và không còn chính xác trong một tương lai gần hay không.
Là một người làm nghiên cứu, tôi luôn buộc bản thân hoài nghi và phản biện mọi thông tin đầu vào, kể cả khi đó là quan điểm của chính mình. Với việc càng ngày chúng ta càng có thêm nhiều phát hiện khảo cổ mới, nhiều tài liệu thành văn được số hóa,... lượng thông tin mới cần xử lý ngày càng trở nên đồ sộ, đồng thời rút ngắn khoảng thời gian tính từ lúc một kết luận, một kiến thức được công nhận cho đến lúc nó bị phủ nhận, bác bỏ. Nhiều lúc, tôi cũng tự thắc mắc rằng, liệu những nghiên cứu và kết luận mà bản thân cùng các đồng sự đưa ra, dù ở hiện tại đang được chấp nhận một cách rộng rãi, sẽ trở nên lỗi thời và không còn chính xác trong một tương lai gần hay không.
NHIỀU LÚC, TÔI CŨNG TỰ THẮC MẮC RẰNG, LIỆU NHỮNG NGHIÊN CỨU VÀ KẾT LUẬN MÀ BẢN THÂN CÙNG CÁC ĐỒNG SỰ ĐƯA RA, DÙ Ở HIỆN TẠI ĐANG ĐƯỢC CHẤP NHẬN MỘT CÁCH RỘNG RÃI,
SẼ TRỞ NÊN LỖI THỜI VÀ KHÔNG CÒN CHÍNH XÁC TRONG MỘT TƯƠNG LAI GẦN HAY KHÔNG.
Với anh, rào cản lớn nhất ngăn cách văn hóa
truyền thống với giới trẻ là gì?
Hiện nay việc tìm hiểu về văn hóa truyền
thống bắt buộc chúng ta phải đọc rất nhiều
kiến thức chuyên khảo. Các thông tin này
phần nhiều nặng về học thuật, cộng với sự
tồn
tại tràn lan của những thông tin
sai lệch, gây nhiễu loạn kiến thức.
Hơn nữa, chúng ta
vẫn thiếu
những sản phẩm văn hóa đại
chúng vừa đảm bảo tính chính
xác về mặt
văn hóa-lịch sử,
vừa đủ hấp dẫn công chúng
và tạo ra tiếng vang để trở
thành động
lực thúc đẩy việc tìm
hiểu văn hóa truyền thống.
Anh nhìn thấy sự thay đổi
tích cực nào trong cách
người trẻ nhìn nhận văn
hóa
truyền thống?
Thực tế thì người trẻ chính
là lực lượng nòng cốt và tiên
phong trong các
trào lưu khôi
phục, bảo tồn và phát huy văn
hóa truyền thống. Các bạn có
nhận thức rõ ràng về tình cảm
cũng như trách nhiệm trong
việc lan tỏa
những giá trị đó
tới công chúng trong nước
cũng như bạn bè quốc tế.
Chính vì vậy, gần đây, khi
được các bạn sinh viên
Trường Khoa học Liên
ngành
và Nghệ thuật mời làm cố vấn
cho dự án “Hoa Vân Phục”, tôi đã
vui vẻ nhận lời tham gia và hỗ trợ, bởi mục tiêu của dự án - “thay đổi
nhận thức của công chúng về sự đa dạng của Việt phục qua các thời kỳ” -
có sự tương đồng với định hướng bảo tồn và phát huy văn hóa cổ thông
qua giáo dục của tôi.
Với những bạn trẻ đang yêu thích cổ phong nhưng chưa biết bắt đầu từ
đâu, lời khuyên của anh là gì?
Các bạn nên bắt đầu từ những khái niệm đơn giản nhất, rồi tìm hiểu cổ
phong của từng thời kỳ để thấy được sự biến đổi và truyền thừa của văn
hóa Việt. Đồng thời, hãy mạnh dạn tham gia các cộng đồng, các diễn đàn
để trao đổi, thảo luận những thắc mắc, quan điểm nảy sinh trong quá
rình nghiên cứu để có cái nhìn đa chiều, khách quan và công tâm. Đặc
thù kiến thức cổ phong rất đồ sộ và khó nhớ, nên việc đọc tài liệu rất cần
thiết để có thể nâng cao vốn hiểu biết về văn hóa cổ.
Trong tương lai gần, anh có ấp ủ dự án nào liên quan đến cổ phục hay
văn hóa Việt mà bản thân đặc biệt tâm huyết không?
Cá nhân tôi nói riêng và tập thể các thành viên ĐVPH nói chung đang ấp ủ một sản phẩm sách. Đây sẽ là sự đúc kết cho những nghiên cứu mà nhóm tiến hành trong thời gian vừa qua, với hy vọng có thể đóng góp một phần khiêm tốn vào định hướng phổ biến cổ phong thông qua học thuật-giáo dục.
truyền thống với giới trẻ là gì?
Hiện nay việc tìm hiểu về văn hóa truyền
thống bắt buộc chúng ta phải đọc rất nhiều
kiến thức chuyên khảo. Các thông tin này
phần nhiều nặng về học thuật, cộng với sự
tồn
tại tràn lan của những thông tin
sai lệch, gây nhiễu loạn kiến thức.
Hơn nữa, chúng ta
vẫn thiếu
những sản phẩm văn hóa đại
chúng vừa đảm bảo tính chính
xác về mặt
văn hóa-lịch sử,
vừa đủ hấp dẫn công chúng
và tạo ra tiếng vang để trở
thành động
lực thúc đẩy việc tìm
hiểu văn hóa truyền thống.
Anh nhìn thấy sự thay đổi
tích cực nào trong cách
người trẻ nhìn nhận văn
hóa
truyền thống?
Thực tế thì người trẻ chính
là lực lượng nòng cốt và tiên
phong trong các
trào lưu khôi
phục, bảo tồn và phát huy văn
hóa truyền thống. Các bạn có
nhận thức rõ ràng về tình cảm
cũng như trách nhiệm trong
việc lan tỏa
những giá trị đó
tới công chúng trong nước
cũng như bạn bè quốc tế.
Chính vì vậy, gần đây, khi
được các bạn sinh viên
Trường Khoa học Liên
ngành
và Nghệ thuật mời làm cố vấn
cho dự án “Hoa Vân Phục”, tôi đã
vui vẻ nhận lời tham gia và hỗ trợ, bởi mục tiêu của dự án - “thay đổi
nhận thức của công chúng về sự đa dạng của Việt phục qua các thời kỳ” -
có sự tương đồng với định hướng bảo tồn và phát huy văn hóa cổ thông
qua giáo dục của tôi.
Với những bạn trẻ đang yêu thích cổ phong nhưng chưa biết bắt đầu từ
đâu, lời khuyên của anh là gì?
Các bạn nên bắt đầu từ những khái niệm đơn giản nhất, rồi tìm hiểu cổ
phong của từng thời kỳ để thấy được sự biến đổi và truyền thừa của văn
hóa Việt. Đồng thời, hãy mạnh dạn tham gia các cộng đồng, các diễn đàn
để trao đổi, thảo luận những thắc mắc, quan điểm nảy sinh trong quá
rình nghiên cứu để có cái nhìn đa chiều, khách quan và công tâm. Đặc
thù kiến thức cổ phong rất đồ sộ và khó nhớ, nên việc đọc tài liệu rất cần
thiết để có thể nâng cao vốn hiểu biết về văn hóa cổ.
Trong tương lai gần, anh có ấp ủ dự án nào liên quan đến cổ phục hay
văn hóa Việt mà bản thân đặc biệt tâm huyết không?
Cá nhân tôi nói riêng và tập thể các thành viên ĐVPH nói chung đang ấp ủ một sản phẩm sách. Đây sẽ là sự đúc kết cho những nghiên cứu mà nhóm tiến hành trong thời gian vừa qua, với hy vọng có thể đóng góp một phần khiêm tốn vào định hướng phổ biến cổ phong thông qua học thuật-giáo dục.
Từ những bản dịch tư liệu sơ cấp cho đến dự án sách đang được ấp ủ, hành trình “chuyển ngữ” quá khứ của Bình Phan cùng Đại Việt Phong Hoa vẫn đang vững bước một cách bền bỉ và có hệ thống. Không chỉ dừng ở việc phục dựng hay nghiên cứu, những nỗ lực ấy còn cho thấy một hướng tiếp cận mới với di sản văn hóa khi nhìn nhận quá khứ bằng con mắt học thuật nhưng với tinh thần hiện đại. Trong dòng chảy ấy, mỗi công trình, mỗi trang sách hay bộ cổ phục được hoàn thiện là cách để văn hóa Việt tiếp tục được đối thoại, thích nghi và tồn tại tự nhiên trong đời sống hôm nay.
BÀI VIẾT:
TUỆ ANH
|
ẢNH:
TÙNG
|
DESIGN:
LÂM HƯƠNG
|
BIÊN TẬP:
LÁ THU VÀNG
|
WEB:
LONG3020
BÀI VIẾT LIÊN QUAN
NÂN: ĐI NHIỀU NGẢ, GIỮ MỘT LỐI
,
ÂM NHẠC
Có những người chọn con đường âm nhạc bằng lý trí, có người đến với nó như một cuộc chơi. Còn với NÂN, âm nhạc tìm đến cô một cách tự nhiên như thể nó vẫn luôn ở đó, chỉ đợi cô đủ tĩnh để nhận ra. Gần mười năm sau ngày thu bài hát đầu tiên trong bộ đồng phục Việt Đức, NÂN vẫn giữ nguyên cách làm nhạc của ngày ấy: không khuôn mẫu, không ranh giới, và vẫn luôn thành thật với cảm xúc, với chính mình, dù rẽ qua nhiều con đường khác nhau.
AI CŨNG YÊU NGHỆ THUẬT NHƯNG MẤY AI DÁM SỐNG BẰNG NÓ?
CUỘC SỐNG
,
GÓC NHÌN
Chúng ta vẫn nói về nghệ thuật bằng tất cả sự trân trọng: như ký ức, như bản sắc, như phần đẹp đẽ nhất của đời sống tinh thần. Nghệ thuật hiện diện ở khắp nơi, nhưng tình yêu ấy thường chỉ bền vững khi nghệ thuật đứng ở vị trí của một vẻ đẹp bên lề.
TYDE: ÂM BẢN CỦA ÁNH ĐÈN
,
ÂM NHẠC
Nơi mà ánh đèn không chạm đến, ở khoảng lưng chừng của ranh giới sáng tạo và kỹ thuật, Tyde ở đó. Vừa là record producer, vừa là audio engineer, anh đảm nhận cả định hướng lẫn xử lý để mỗi bản thu được hoàn thiện.
SŌHEI: NHỮNG TĂNG BINH NHẬT BẢN THỜI TRUNG CỔ
TƯ LIỆU
Trong lịch sử Nhật Bản, sōhei - hay “tăng binh” - là một trong những hình tượng đặc biệt nhất. Vừa là tu sĩ Phật giáo, vừa là chiến binh được huấn luyện võ thuật, họ từng trở thành lực lượng quân sự có ảnh hưởng lớn trong xã hội trung cổ, bảo vệ các tu viện và tham gia vào những biến động chính trị của thời đại.
APP HẸN HÒ CÓ GIẾT CHẾT TÌNH YÊU?
CUỘC SỐNG
,
GÓC NHÌN
Tình yêu, ở dạng tự nhiên nhất, vốn chứa yếu tố “duyên số” - thứ không thể tính toán hay sắp đặt. Nhưng khi đời sống người trẻ ngày càng bị chi phối bởi logic của chủ nghĩa tiêu dùng và một dạng chủ nghĩa hoàn hảo giả tạo, tình yêu cũng dần biến thành một lựa chọn có thể bị so sánh và thay thế.
CÁCH ĐỂ NGHIỆN CÔNG VIỆC
NHƯ NGHIỆN MẠNG XÃ HỘI
CUỘC SỐNG
Trong hơn một thập kỷ qua, mạng xã hội đã trở thành hình mẫu hoàn hảo của một hệ thống gây nghiện. Liệu có thể khiến việc làm trở nên cuốn hút như lướt mạng?
KARASU-ZOKU - NHỮNG CON QUẠ ĐEN
TỪNG PHỦ BÓNG THỜI TRANG NHẬT BẢN
TƯ LIỆU
,
THỜI TRANG
Từng gây chấn động vào thập niên 1980, Karasu-zoku - “bộ lạc quạ” - là một tiểu văn hóa thời trang Nhật Bản gắn liền với những bộ trang phục đen toàn thân, phom dáng phi giới tính và tinh thần chống lại chuẩn mực thẩm mỹ đương thời. Bị chế giễu, bị hiểu lầm, thậm chí bị xem là phản xã hội, phong trào này vẫn để lại một di sản sâu sắc, âm ỉ ảnh hưởng tới thời trang cao cấp và đường phố cho đến hôm nay.
VŨ ĐIỆU CHIẾN TRANH
CỦA NGƯỜI MĀORI
TƯ LIỆU
,
VĂN HÓA
Hầu hết các dân tộc lâu đời đều chọn ghi chép lịch sử trong sách, giấy hoặc chạm khắc trên đá, gỗ. Nhưng đối với dân tộc Māori, lịch sử không chỉ được ghi chép bằng văn tự mà còn được truyền khẩu qua tiếng hát và những nhịp điệu chuyển động của cơ thể.
NGHI LỄ TRUYỀN THỐNG NGÀY TẾT CỦA NGƯỜI VIỆT
CUỘC SỐNG
Trong văn hoá Việt Nam, Tết Nguyên đán không chỉ là thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới, mà còn là một chuỗi nghi lễ nối tiếp nhau, phản ánh thế giới quan, triết lý sống và cấu trúc xã hội truyền thống.
VÌ SAO NGÀY CÀNG NHIỀU NGƯỜI TRẺ
"CẮT ĐỨT LIÊN LẠC" VỚI CHA MẸ
CUỘC SỐNG
,
GÓC NHÌN
Việc một người con chủ động cắt đứt liên lạc với cha mẹ từng bị xem là điều khó chấp nhận. Thế nhưng hiện nay, lựa chọn ấy đang xuất hiện ngày càng nhiều trong đời sống người trẻ. Điều gì khiến một mối quan hệ vốn được coi là thiêng liêng nhất lại trở thành khoảng cách cần thiết để tồn tại?
NGƯỜI TUAREG
VÀ Ý NGHĨA CỦA SẮC CHÀM GIỮA SA MẠC
TƯ LIỆU
,
VĂN HÓA
,
THỜI TRANG
Giữa sa mạc Sahara khắc nghiệt nơi gió cát và ánh mặt trời thiêu đốt, người Tuareg vẫn khoác lên mình những tấm vải nhuộm chàm sâu thẳm. Sắc xanh ấy không chỉ là lựa chọn thẩm mỹ, mà là kết tinh của lịch sử thương mại, của khí hậu khắc nghiệt và của một bản sắc du mục kéo dài hàng thế kỷ.
BŌSŌZOKU - BĂNG ĐẢNG MÔ TÔ NHẬT BẢN
TƯ LIỆU
,
VĂN HÓA
Những băng đảng mô tô khét tiếng của Nhật Bản, được gọi là Bōsōzoku, đã để lại dấu ấn sâu đậm trong xã hội Nhật với những chiếc xe độ ồn ào, phong cách ăn mặc độc nhất và hành vi bạo lực Trước khi bị dập tắt, Bōsōzoku từng là nơi nương tựa, là “mái nhà” của hàng chục nghìn thanh niên trẻ.
THUỶ TIÊN VÀ CUỘC GẶP Ở KHÁCH SẠN
TƯ LIỆU
,
VĂN HÓA
Không phải đình làng hay thư phòng nho sĩ, mà một khách sạn cũ giữa lòng Hà Nội lại là nơi thú chơi hoa Thủy Tiên được nối lại mạch sống. Từ cuộc gặp ngắn ngủi ấy, nghệ nhân Nguyễn Phú Cường bắt đầu hành trình tìm lại một thú chơi Tết từng biến mất.
THỜI TRANG - TUYÊN NGÔN CỦA NỮ QUYỀN HIỆN ĐẠI
TƯ LIỆU
,
THỜI TRANG
Khi nói về nữ quyền, người ta thường nghĩ đến luật pháp, phong trào xã hội hay những cuộc tranh luận chính trị công khai. Thế nhưng, song song với các mặt trận ấy, luôn tồn tại một không gian ít được gọi tên như một “đấu trường quyền lực”: thời trang.
CHÚ BÉ LƯỢM TRONG THƠ TỐ HỮU
TƯ LIỆU
Bài thơ “Lượm” (1949) của Tố Hữu, được đưa vào sách giáo khoa nhiều thế hệ, đã khắc sâu trong ký ức tập thể hình ảnh một cậu bé liên lạc hồn nhiên, gan dạ, tựa chú “chim chích” giữa làn khói bom đạn chiến tranh. Trong suốt nhiều thập kỷ, chú bé Lượm tồn tại như một biểu tượng thi ca mang tính điển hình cho lớp thiếu nhi Việt Nam thời kháng chiến. Quen thuộc là vậy nhưng ít ai đặt câu hỏi: Lượm là ai?
NÂN: ĐI NHIỀU NGẢ, GIỮ MỘT LỐI
,
ÂM NHẠC
Có những người chọn con đường âm nhạc bằng lý trí, có người đến với nó như một cuộc chơi. Còn với NÂN, âm nhạc tìm đến cô một cách tự nhiên như thể nó vẫn luôn ở đó, chỉ đợi cô đủ tĩnh để nhận ra. Gần mười năm sau ngày thu bài hát đầu tiên trong bộ đồng phục Việt Đức, NÂN vẫn giữ nguyên cách làm nhạc của ngày ấy: không khuôn mẫu, không ranh giới, và vẫn luôn thành thật với cảm xúc, với chính mình, dù rẽ qua nhiều con đường khác nhau.
AI CŨNG YÊU NGHỆ THUẬT NHƯNG MẤY AI DÁM SỐNG BẰNG NÓ?
CUỘC SỐNG
,
GÓC NHÌN
Chúng ta vẫn nói về nghệ thuật bằng tất cả sự trân trọng: như ký ức, như bản sắc, như phần đẹp đẽ nhất của đời sống tinh thần. Nghệ thuật hiện diện ở khắp nơi, nhưng tình yêu ấy thường chỉ bền vững khi nghệ thuật đứng ở vị trí của một vẻ đẹp bên lề.
TYDE: ÂM BẢN CỦA ÁNH ĐÈN
,
ÂM NHẠC
Nơi mà ánh đèn không chạm đến, ở khoảng lưng chừng của ranh giới sáng tạo và kỹ thuật, Tyde ở đó. Vừa là record producer, vừa là audio engineer, anh đảm nhận cả định hướng lẫn xử lý để mỗi bản thu được hoàn thiện.
SŌHEI: NHỮNG TĂNG BINH NHẬT BẢN THỜI TRUNG CỔ
TƯ LIỆU
Trong lịch sử Nhật Bản, sōhei - hay “tăng binh” - là một trong những hình tượng đặc biệt nhất. Vừa là tu sĩ Phật giáo, vừa là chiến binh được huấn luyện võ thuật, họ từng trở thành lực lượng quân sự có ảnh hưởng lớn trong xã hội trung cổ, bảo vệ các tu viện và tham gia vào những biến động chính trị của thời đại.
APP HẸN HÒ CÓ GIẾT CHẾT TÌNH YÊU?
CUỘC SỐNG
,
GÓC NHÌN
Tình yêu, ở dạng tự nhiên nhất, vốn chứa yếu tố “duyên số” - thứ không thể tính toán hay sắp đặt. Nhưng khi đời sống người trẻ ngày càng bị chi phối bởi logic của chủ nghĩa tiêu dùng và một dạng chủ nghĩa hoàn hảo giả tạo, tình yêu cũng dần biến thành một lựa chọn có thể bị so sánh và thay thế.
CÁCH ĐỂ NGHIỆN CÔNG VIỆC
NHƯ NGHIỆN MẠNG XÃ HỘI
CUỘC SỐNG
Trong hơn một thập kỷ qua, mạng xã hội đã trở thành hình mẫu hoàn hảo của một hệ thống gây nghiện. Liệu có thể khiến việc làm trở nên cuốn hút như lướt mạng?
KARASU-ZOKU - NHỮNG CON QUẠ ĐEN
TỪNG PHỦ BÓNG THỜI TRANG NHẬT BẢN
TƯ LIỆU
,
THỜI TRANG
Từng gây chấn động vào thập niên 1980, Karasu-zoku - “bộ lạc quạ” - là một tiểu văn hóa thời trang Nhật Bản gắn liền với những bộ trang phục đen toàn thân, phom dáng phi giới tính và tinh thần chống lại chuẩn mực thẩm mỹ đương thời. Bị chế giễu, bị hiểu lầm, thậm chí bị xem là phản xã hội, phong trào này vẫn để lại một di sản sâu sắc, âm ỉ ảnh hưởng tới thời trang cao cấp và đường phố cho đến hôm nay.
VŨ ĐIỆU CHIẾN TRANH
CỦA NGƯỜI MĀORI
TƯ LIỆU
,
VĂN HÓA
Hầu hết các dân tộc lâu đời đều chọn ghi chép lịch sử trong sách, giấy hoặc chạm khắc trên đá, gỗ. Nhưng đối với dân tộc Māori, lịch sử không chỉ được ghi chép bằng văn tự mà còn được truyền khẩu qua tiếng hát và những nhịp điệu chuyển động của cơ thể.
NGHI LỄ TRUYỀN THỐNG NGÀY TẾT CỦA NGƯỜI VIỆT
CUỘC SỐNG
Trong văn hoá Việt Nam, Tết Nguyên đán không chỉ là thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới, mà còn là một chuỗi nghi lễ nối tiếp nhau, phản ánh thế giới quan, triết lý sống và cấu trúc xã hội truyền thống.
VÌ SAO NGÀY CÀNG NHIỀU NGƯỜI TRẺ
"CẮT ĐỨT LIÊN LẠC" VỚI CHA MẸ
CUỘC SỐNG
,
GÓC NHÌN
Việc một người con chủ động cắt đứt liên lạc với cha mẹ từng bị xem là điều khó chấp nhận. Thế nhưng hiện nay, lựa chọn ấy đang xuất hiện ngày càng nhiều trong đời sống người trẻ. Điều gì khiến một mối quan hệ vốn được coi là thiêng liêng nhất lại trở thành khoảng cách cần thiết để tồn tại?
NGƯỜI TUAREG
VÀ Ý NGHĨA CỦA SẮC CHÀM GIỮA SA MẠC
TƯ LIỆU
,
VĂN HÓA
,
THỜI TRANG
Giữa sa mạc Sahara khắc nghiệt nơi gió cát và ánh mặt trời thiêu đốt, người Tuareg vẫn khoác lên mình những tấm vải nhuộm chàm sâu thẳm. Sắc xanh ấy không chỉ là lựa chọn thẩm mỹ, mà là kết tinh của lịch sử thương mại, của khí hậu khắc nghiệt và của một bản sắc du mục kéo dài hàng thế kỷ.
BŌSŌZOKU - BĂNG ĐẢNG MÔ TÔ NHẬT BẢN
TƯ LIỆU
,
VĂN HÓA
Những băng đảng mô tô khét tiếng của Nhật Bản, được gọi là Bōsōzoku, đã để lại dấu ấn sâu đậm trong xã hội Nhật với những chiếc xe độ ồn ào, phong cách ăn mặc độc nhất và hành vi bạo lực Trước khi bị dập tắt, Bōsōzoku từng là nơi nương tựa, là “mái nhà” của hàng chục nghìn thanh niên trẻ.
THUỶ TIÊN VÀ CUỘC GẶP Ở KHÁCH SẠN
TƯ LIỆU
,
VĂN HÓA
Không phải đình làng hay thư phòng nho sĩ, mà một khách sạn cũ giữa lòng Hà Nội lại là nơi thú chơi hoa Thủy Tiên được nối lại mạch sống. Từ cuộc gặp ngắn ngủi ấy, nghệ nhân Nguyễn Phú Cường bắt đầu hành trình tìm lại một thú chơi Tết từng biến mất.
THỜI TRANG - TUYÊN NGÔN CỦA NỮ QUYỀN HIỆN ĐẠI
TƯ LIỆU
,
THỜI TRANG
Khi nói về nữ quyền, người ta thường nghĩ đến luật pháp, phong trào xã hội hay những cuộc tranh luận chính trị công khai. Thế nhưng, song song với các mặt trận ấy, luôn tồn tại một không gian ít được gọi tên như một “đấu trường quyền lực”: thời trang.
CHÚ BÉ LƯỢM TRONG THƠ TỐ HỮU
TƯ LIỆU
Bài thơ “Lượm” (1949) của Tố Hữu, được đưa vào sách giáo khoa nhiều thế hệ, đã khắc sâu trong ký ức tập thể hình ảnh một cậu bé liên lạc hồn nhiên, gan dạ, tựa chú “chim chích” giữa làn khói bom đạn chiến tranh. Trong suốt nhiều thập kỷ, chú bé Lượm tồn tại như một biểu tượng thi ca mang tính điển hình cho lớp thiếu nhi Việt Nam thời kháng chiến. Quen thuộc là vậy nhưng ít ai đặt câu hỏi: Lượm là ai?
