Liệu có bao nhiêu cái 'trần' cho hài độc thoại?

Liệu có bao nhiêu cái "trần" cho hài độc thoại?

Một căn phòng nhỏ, ánh đèn vàng đổ xuống sân khấu. Một người đứng đó, chỉ nói - nhưng mỗi câu đều phải trúng, để khán giả cười. Đó là hài độc thoại: thứ nghệ thuật tưởng tự do vô hạn, nhưng lại bị bao quanh bởi vô số “trần” - những giới hạn kỹ thuật, những rào cản xã hội, và cả những lần tự mình kéo xuống.

Hài độc thoại không phải là một khái niệm xa lạ ở Việt Nam. Lần đầu tiên thể loại này được chú ý là qua phần trình diễn của Dưa Leo trong chương trình Vietnam’s Got Talent. Tuy nhiên, phải đến giai đoạn 2019-2020, hài độc thoại mới thực sự nhận được sự quan tâm lớn từ công chúng. Và cũng từ đó, những người làm nghề bắt đầu chạm vào “trần” - những giới hạn vô hình về thị hiếu, kiểm duyệt và cả bản ngã - mà ai bước lên sân khấu cũng phải đối diện.

Dũng Kuro, người điều hành Xưởng Joke (tiền thân Nghiện Joke), và Uy Lê, trưởng nhóm Saigon Tếu, đã đi theo nghệ thuật ấy được nhiều năm.

"Trần" của thị hiếu Những ngày đầu, Dũng Kuro và Nghiện Joke lên sân khấu với đúng những gì họ muốn nói - thẳng, thô. Anh từng nghĩ nghệ thuật thì phải phóng khoáng, nhưng dần nhận ra: đi như vậy không bền. Con đường nhóm hướng tới hiện tại là hài không tục, tinh tế và quan trọng là tạo ra giá trị thực sự.

Giá trị ở đây không phải những bài học đạo đức khô cứng, mà nằm ở cách chọn góc nhìn. Dũng lấy Gabriel Iglesias (Fluffy) làm ví dụ: ông ấy soi vào những điều rất đỗi bình thường, rồi khui ra phần vừa buồn cười vừa chạm cảm xúc. “Có lúc khán giả vừa nghẹn lại vừa bật cười - pha trộn nhiều tầng cảm xúc. Đó là hướng mà anh muốn đi”.

Muốn đạt được điều đó, không thể trông chờ vào cú sốc hay cái lạ chộp giật. Nó đòi hỏi thời gian mài dũa: sự khác biệt về góc nhìn, cảm nhận nhịp, ánh mắt, hơi thở, và cả khoảng lặng - những yếu tố thầm lặng nhưng quyết định tiếng cười đi xa hay dừng lại ở chỗ dễ dãi.

Với Uy Lê, anh nhấn mạnh: khán giả thì không ai điều khiển được. Có lúc là gen Z, có khi toàn những bác trung niên. Vẫn là một mảng chất liệu, nhưng công việc của diễn viên là dùng nó đúng cách, đúng khán giả. Và mọi lựa chọn đều đi kèm kết quả riêng: chọn cái này thì không thể mong cái kia. Joke nhắm tới đối tượng nào, sẽ thu hút đúng đối tượng ấy. Uy Lê coi rằng ranh giới của hài độc thoại luôn nằm giữa “vi phạm” và “lành tính”. Và “sweet spot” chính là chỗ giao nhau đó.

Nhưng cái khó là em chỉ biết ranh giới ở đâu khi em bước qua nó

"Trần" kiểm duyệt “Bọn anh thật ra cũng tự đặt một cái ‘trần’”, Dũng Kuro lấy ví dụ, “giống như Táo Quân - họ nói về những cái xấu đã được công nhận là xấu, chứ không chạm vào những vấn đề chưa rõ ràng”. Nhưng ranh giới này rất mong manh.

Ngay cả khi vượt qua khâu kiểm duyệt, vẫn còn một rủi ro khác: câu đùa bị cắt ra khỏi ngữ cảnh, lan truyền trên mạng và khiến mọi người hiểu sai. Ranh giới giữa “gây cười” và “gây rắc rối” mỏng đến mức chỉ một câu thoại lệch cũng có thể chạm phải. Vì thế, nhiều khi chọn cách né hẳn vẫn an toàn hơn.

Với Uy Lê, nhớ lại những ngày đầu còn chật vật để dựng một show hài độc thoại chính thống, thời điểm đó, trên giấy tờ pháp lý thậm chí chưa từng có tiền lệ cho thể loại này. Muốn xin kịch bản, muốn làm việc với các bên liên quan đến chế tài, pháp luật… tất cả đều là một hành trình đầy khúc mắc.

Sau 5 năm kiên trì với nghề, một điều khiến anh tự hào chính là việc trong văn bản cấp phép biểu diễn nghệ thuật của Sở Văn hóa, cụm từ “hài độc thoại” đã chính thức xuất hiện.

"Trần" bản ngã

Trong hành trình khám phá bộ môn, thử thách lớn nhất và quan trọng nhất của diễn viên hài độc thoại chính là việc tìm được ra cái chất của bản thân. “Cái chất” ở đây là định nghĩa của mỗi diễn viên về sự hài hước và cũng là dấu ấn họ muốn khán giả nhớ về mình. Tuy nhiên, nếu bất chấp thể hiện “cái mình tự suy diễn là chất” để thỏa mãn cái tôi, điều này có thể mang đến nhiều rắc rối cho bản thân và cộng đồng. Vì vậy việc định hướng bản thân một cách đúng đắn để đi đường dài là điều cần thiết đối với một diễn viên hài độc thoại. Đối với Dũng Kuro, hiện nay có 2 người thành công trong việc thể hiện cái chất trước khán giả, đó là Phương Nam và Uy Lê. Uy Lê thì nổi bật với lối “hỏi xoáy đáp xoay” và chơi chữ thông minh; Phương Nam đã có lần “quăng miếng” sex joke những vẫn có sự duyên dáng riêng biệt.

Trong hành trình khám phá bộ môn, thử thách lớn nhất và quan trọng nhất của diễn viên hài độc thoại chính là việc tìm được ra cái chất của bản thân. “Cái chất” ở đây là định nghĩa của mỗi diễn viên về sự hài hước và cũng là dấu ấn họ muốn khán giả nhớ về mình.

Tuy nhiên, nếu bất chấp thể hiện “cái mình tự suy diễn là chất” để thỏa mãn cái tôi, điều này có thể mang đến nhiều rắc rối cho bản thân và cộng đồng. Vì vậy việc định hướng bản thân một cách đúng đắn để đi đường dài là điều cần thiết đối với một diễn viên hài độc thoại.

Đối với Dũng Kuro, hiện nay có 2 người thành công trong việc thể hiện cái chất trước khán giả, đó là Phương Nam và Uy Lê. Uy Lê thì nổi bật với lối “hỏi xoáy đáp xoay” và chơi chữ thông minh; Phương Nam đã có lần “quăng miếng” sex joke những vẫn có sự duyên dáng riêng biệt.

Hài độc thoại, với Dũng, là cuộc va chạm giữa cái tôi của người diễn với cái tôi của khán giả - và cả hai phải tìm được điểm gặp nhau. Những mảng nhạy cảm như sex joke, dark joke, joke về phân biệt vùng miền hay blue joke không phải là vùng cấm, nhưng phải biết cách dẫn dắt. “Nếu em dùng joke chỉ để kiếm sự chú ý thì sẽ khác hẳn với việc chạm đến những vấn đề nhạy cảm nhưng có dụng ý truyền đạt, muốn gửi gắm một điều gì đó”, anh nói. Lựa chọn chủ đề hay tung câu joke gì, suy cho cùng là một phần mà người diễn hài độc thoại cần phải tự thoả hiệp với bản thân. Người diễn có thể “quăng” những miếng táo bạo và chấp nhận khả năng ở underground; hoặc chọn lối an toàn để tiếp cận đông đảo khán giả hơn. Dù theo hướng nào, điều kiện tiên quyết vẫn là phải hiểu rõ khán giả và môi trường của mình. Việc khó là giữ được cá tính riêng trong khi vẫn khai thác những chủ đề và mang đến những giá trị nhất định. “Anh tôn trọng những người làm được điều đó hơn là những người chỉ diễn để phục vụ cái tôi của mình”. Cái “trần” của bản ngã trong hài độc thoại vì thế vừa mong manh vừa rõ rệt: quá cao thì chạm trần, quá thấp thì biến mất.

Lựa chọn chủ đề hay tung câu joke gì, suy cho cùng là một phần mà người diễn hài độc thoại cần phải tự thoả hiệp với bản thân. Người diễn có thể “quăng” những miếng táo bạo và chấp nhận khả năng ở underground; hoặc chọn lối an toàn để tiếp cận đông đảo khán giả hơn. Dù theo hướng nào, điều kiện tiên quyết vẫn là phải hiểu rõ khán giả và môi trường của mình. Việc khó là giữ được cá tính riêng trong khi vẫn khai thác những chủ đề và mang đến những giá trị nhất định. “Anh tôn trọng những người làm được điều đó hơn là những người chỉ diễn để phục vụ cái tôi của mình”. Cái “trần” của bản ngã trong hài độc thoại vì thế vừa mong manh vừa rõ rệt: quá cao thì chạm trần, quá thấp thì biến mất. Và có lẽ, câu chuyện về những giới hạn giữa cái tôi và khán giả không chỉ tồn tại ở sân khấu hài - nó vẫn đang hiện diện, theo những hình thù khác, trong mọi loại hình nghệ thuật. Tại nơi mà văn hoá vẫn còn nhiều không gian cho việc cải biến và tiếp nhận, việc mang đến một luồng giải trí mới lạ sẽ gặp nhiều thách thức. Cái khó mà hài độc thoại cần làm chủ chính là sàng lọc chủ đề và chọn được những góc nhìn “dễ tiếp nhận”, ngoài vấn đề trau dồi kỹ năng.

BÀI VIẾT: LÁ THU VÀNG | ẢNH: TÙNG, HIỆP ANH | DESIGN: LÂM HƯƠNG | BIÊN TẬP: LÁ THU VÀNG, LKC | WEB: LONG3020

BÀI VIẾT LIÊN QUAN

NÂN: ĐI NHIỀU NGẢ, GIỮ MỘT LỐI

, ÂM NHẠC Có những người chọn con đường âm nhạc bằng lý trí, có người đến với nó như một cuộc chơi. Còn với NÂN, âm nhạc tìm đến cô một cách tự nhiên như thể nó vẫn luôn ở đó, chỉ đợi cô đủ tĩnh để nhận ra. Gần mười năm sau ngày thu bài hát đầu tiên trong bộ đồng phục Việt Đức, NÂN vẫn giữ nguyên cách làm nhạc của ngày ấy: không khuôn mẫu, không ranh giới, và vẫn luôn thành thật với cảm xúc, với chính mình, dù rẽ qua nhiều con đường khác nhau.

AI CŨNG YÊU NGHỆ THUẬT NHƯNG MẤY AI DÁM SỐNG BẰNG NÓ? CUỘC SỐNG , GÓC NHÌN Chúng ta vẫn nói về nghệ thuật bằng tất cả sự trân trọng: như ký ức, như bản sắc, như phần đẹp đẽ nhất của đời sống tinh thần. Nghệ thuật hiện diện ở khắp nơi, nhưng tình yêu ấy thường chỉ bền vững khi nghệ thuật đứng ở vị trí của một vẻ đẹp bên lề.

TYDE: ÂM BẢN CỦA ÁNH ĐÈN

, ÂM NHẠC Nơi mà ánh đèn không chạm đến, ở khoảng lưng chừng của ranh giới sáng tạo và kỹ thuật, Tyde ở đó. Vừa là record producer, vừa là audio engineer, anh đảm nhận cả định hướng lẫn xử lý để mỗi bản thu được hoàn thiện.

APP HẸN HÒ CÓ GIẾT CHẾT TÌNH YÊU? CUỘC SỐNG , GÓC NHÌN Tình yêu, ở dạng tự nhiên nhất, vốn chứa yếu tố “duyên số” - thứ không thể tính toán hay sắp đặt. Nhưng khi đời sống người trẻ ngày càng bị chi phối bởi logic của chủ nghĩa tiêu dùng và một dạng chủ nghĩa hoàn hảo giả tạo, tình yêu cũng dần biến thành một lựa chọn có thể bị so sánh và thay thế.

CÁCH ĐỂ NGHIỆN CÔNG VIỆC NHƯ NGHIỆN MẠNG XÃ HỘI CUỘC SỐNG Trong hơn một thập kỷ qua, mạng xã hội đã trở thành hình mẫu hoàn hảo của một hệ thống gây nghiện. Liệu có thể khiến việc làm trở nên cuốn hút như lướt mạng?

NGHI LỄ TRUYỀN THỐNG NGÀY TẾT CỦA NGƯỜI VIỆT CUỘC SỐNG Trong văn hoá Việt Nam, Tết Nguyên đán không chỉ là thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới, mà còn là một chuỗi nghi lễ nối tiếp nhau, phản ánh thế giới quan, triết lý sống và cấu trúc xã hội truyền thống.

VÌ SAO NGÀY CÀNG NHIỀU NGƯỜI TRẺ "CẮT ĐỨT LIÊN LẠC" VỚI CHA MẸ CUỘC SỐNG , GÓC NHÌN Việc một người con chủ động cắt đứt liên lạc với cha mẹ từng bị xem là điều khó chấp nhận. Thế nhưng hiện nay, lựa chọn ấy đang xuất hiện ngày càng nhiều trong đời sống người trẻ. Điều gì khiến một mối quan hệ vốn được coi là thiêng liêng nhất lại trở thành khoảng cách cần thiết để tồn tại?

NHỮNG KHÔNG GIAN THỨ BA VÀ LÝ DO TA TÌM ĐẾN CHÚNG CUỘC SỐNG , GÓC NHÌN Giữa nhà và nơi làm việc, nhiều người lựa chọn dành thời gian cho những không gian khác: quán cà phê quen, phòng tập thể thao, thư viện, hay các địa điểm công cộng. Những ''không gian thứ ba'' này ngày càng trở nên quen thuộc, phản ánh nhu cầu điều chỉnh nhịp sống của con người trong bối cảnh hiện tại.

HỘI ĐÔ VẬT BIỂU DIỄN DUY NHẤT TẠI VIỆT NAM CUỘC SỐNG Vào 2018, Vietnam Pro Wrestling (VPW) chính thức được thành lập tại Sài Gòn, là câu lạc bộ đầu tiên và duy nhất dành cho các đô vật biểu diễn chuyên nghiệp trên khắp Việt Nam.

HẸN HÒ THẾ NÀO KHI BẠN ĐANG MẢI MÊ THEO ĐUỔI ƯỚC MƠ? CUỘC SỐNG , GÓC NHÌN Khi toàn bộ sự tập trung đều dồn vào mục tiêu cá nhân, việc dành chỗ cho tình yêu có thể trở nên khó khăn. Nhưng không có nghĩa là điều ấy bất khả thi.

KHÔNG ỦNG HỘ LGBTQ+ CÓ PHẢI LÀ VI PHẠM NHÂN QUYỀN? CUỘC SỐNG , GÓC NHÌN Song song với làn sóng ủng hộ cộng đồng LGBTQ+ là một câu hỏi gây tranh cãi và không ít căng thẳng: Liệu việc không ủng hộ có đồng nghĩa với vi phạm nhân quyền?

VÌ SAO FAN NGÀY CÀNG ĐỐI XỬ VỚI NGHỆ SĨ NHƯ INFLUENCER? CUỘC SỐNG Trong bối cảnh âm nhạc và văn hóa đại chúng vận hành ngày càng nhanh, mối quan hệ giữa nghệ sĩ và người hâm mộ đang thay đổi một cách sâu sắc. Fan không chỉ còn chờ đợi tác phẩm mới, mà dần kỳ vọng sự hiện diện liên tục, tính “dễ tiếp cận” và khả năng tương tác thường xuyên - những đặc điểm vốn thuộc về influencer hơn là người làm nghệ thuật.

VÌ SAO NỖ LỰC QUAN TRỌNG HƠN TÀI NĂNG CUỘC SỐNG , GÓC NHÌN Tài năng thường được ca ngợi như một món quà định mệnh, thứ giúp con người đi nhanh hơn, cao hơn và xa hơn người khác. Nhưng thực tế cho thấy, tài năng chỉ quyết định điểm xuất phát, còn nỗ lực mới là yếu tố quyết định quãng đường. Ở một thế giới ngày càng phức tạp, biến động và cạnh tranh gay gắt, chính sự bền bỉ, kỷ luật và khả năng chịu đựng mới là thứ phân hóa thành công chứ không phải năng khiếu bẩm sinh.

2016 ĐANG "THỐNG TRỊ" NĂM 2026 CUỘC SỐNG , CẢM HỨNG , VĂN HÓA Đầu năm 2026, mạng xã hội bất ngờ quay ngược thời gian. Trên Instagram và TikTok, những bức ảnh từ camera roll cũ, những video đậm màu “retro” liên tục xuất hiện, khiến người ta cảm giác như vừa được đưa trở lại một thập kỷ trước - năm 2016.

HÀN PHI TỬ: YÊU BẰNG TRÍ TUỆ, KHÔNG PHẢI BẰNG BẢN NĂNG GÓC NHÌN Tình yêu thương vô điều kiện ngày nay thường được tôn vinh như một chuẩn mực đạo đức tối thượng nhưng dưới lăng kính của Hàn Phi Tử đây là một giả định đầy rủi ro.